Jak wybierany jest prezydent Republiki Włoskiej? Nie w wyborach powszechnych. Głowę państwa wybiera Parlament obradujący we wspólnym posiedzeniu, czyli deputowani i senatorzy, wraz z delegatami regionów. W pierwszych trzech głosowaniach potrzebna jest większość dwóch trzecich, a od czwartego wystarcza większość bezwzględna. Poniżej wyjaśniamy, kto może kandydować, kto ma prawo głosu i jak przebiega cała procedura.
- Prezydenta wybiera Parlament we wspólnym posiedzeniu, a nie obywatele w wyborach powszechnych.
- Kandydat musi mieć co najmniej 50 lat, obywatelstwo włoskie i pełnię praw obywatelskich oraz politycznych.
- W pierwszych trzech głosowaniach potrzebna jest większość dwóch trzecich, od czwartego wystarcza większość bezwzględna.
- Kadencja trwa siedem lat, a po jej zakończeniu były prezydent z mocy prawa zostaje senatorem dożywotnim.
Kto może zostać prezydentem Republiki Włoskiej?
Warunki kandydowania określa Konstytucja Republiki Włoskiej. Kandydat musi być obywatelem Włoch, mieć co najmniej 50 lat i korzystać z pełni praw obywatelskich oraz politycznych, na przykład z prawa do głosowania. Konstytucja nie wymaga, by wcześniej zasiadał w parlamencie.
Przeczytaj też: włoska konstytucja i jej zasady
Przeczytaj też: włoskie republiki morskie w średniowieczu
Przeczytaj też: wybór prezydenta Republiki Włoskiej
Od 1946 roku na Kwirynale zasiadło dwunastu prezydentów, począwszy od Enrico De Nicoli. Jeśli chcesz zobaczyć, kto i kiedy pełnił ten urząd, zajrzyj do listy wszystkich prezydentów Republiki Włoskiej.
Jak długo trwa kadencja i czego zakazuje urząd?
Kadencja prezydenta trwa siedem lat. W tym czasie nie może on piastować żadnego innego stanowiska ani pełnić innych funkcji. Zakaz ma oddzielić najwyższy urząd w państwie od bieżącej walki politycznej i pokazać, że głowa państwa służy wszystkim obywatelom.
Po zakończeniu mandatu były prezydent z mocy prawa zostaje senatorem dożywotnim, chyba że sam zrezygnuje z tego stanowiska. Oznacza to, że jego udział w życiu publicznym nie kończy się wraz z kadencją, choć jego rola staje się inna niż wcześniej.
Kto głosuje na prezydenta? Wielcy elektorzy
Prezydenta wybiera Parlament na wspólnym posiedzeniu, czyli w obecności wszystkich deputowanych Izby oraz senatorów. Do tego grona dołączają delegaci wybrani przez regiony. Razem tworzą zgromadzenie, które potocznie nazywa się „wielkimi elektorami”.

Każdy region wysyła trzech delegatów. Wyjątek stanowi Dolina Aosty, z której przyjeżdża tylko jeden przedstawiciel. Delegatów wskazują rady regionalne, a ich liczba jest niewielka w porównaniu z całym zgromadzeniem.
Rolę izby wyższej w systemie najlepiej zrozumieć, czytając o tym, jak działa Senat Republiki Włoskiej i jakie ma uprawnienia.
Ilu członków liczy zgromadzenie elektorów?
Dawniej w skład Parlamentu wchodziło 630 posłów i 315 senatorów, a do tego senatorowie dożywotni. Reforma konstytucyjna z 2020 roku zmniejszyła jednak liczbę parlamentarzystów: Izba Deputowanych liczy obecnie 400 posłów, a Senat 200 wybieralnych senatorów.
Kiedy odbywa się głosowanie na prezydenta?
Pierwsze posiedzenie w sprawie wyboru zwołuje przewodniczący Izby Deputowanych około miesiąc przed wygaśnięciem mandatu ustępującej głowy państwa. Dzięki temu urząd nie zostaje pusty w chwili zmiany prezydenta.
Gdy mandat wygasa przedwcześnie, na przykład po rezygnacji lub śmierci prezydenta, konstytucja wymaga szybkiego wyboru następcy, w ciągu około 15 dni. Do tego czasu obowiązki głowy państwa przejmuje przewodniczący Senatu.
Jak przebiega głosowanie? Zasady większości
Głosowanie jest tajne, tak jak w innych wyborach w demokratycznych państwach. Wymagana większość zmienia się w kolejnych rundach, co zachęca do szukania porozumienia między ugrupowaniami.
| Etap głosowania | Wymagana większość |
|---|---|
| Pierwsze trzy głosowania | Dwie trzecie wielkich elektorów |
| Od czwartego głosowania | Większość bezwzględna |
- Przewodniczący Izby zwołuje sesję i ogłasza rozpoczęcie głosowania.
- Każdy wielki elektor oddaje głos tajnie, bez ujawniania swojego wyboru.
- Po policzeniu głosów sprawdza się, czy kandydat uzyskał wymaganą większość. Jeśli nie, odbywa się kolejna runda.
- Wybrany kandydat składa przysięgę przed Parlamentem zebranym we wspólnym posiedzeniu.
Proces bywa długi, ponieważ ugrupowania często negocjują między sobą, zanim pojawi się kandydat zdolny zdobyć wymaganą większość.
Dlaczego głosowanie jest tajne?
Tajność głosu chroni wybierających przed presją ze strony partii, grup interesów czy innych osób. Dzięki temu decyzja opiera się na przekonaniach, a nie na obawie przed konsekwencjami.
Czym włoski system różni się od polskiego?
W Polsce prezydent wybierany jest w wyborach powszechnych, w których głosują wszyscy uprawnieni obywatele. We Włoszech głowę państwa wybiera wąskie grono wielkich elektorów. To zasadnicza różnica, która zmienia sposób budowania poparcia: kandydat rozmawia nie z milionami wyborców, lecz z parlamentarzystami i delegatami.
Oba systemy mają też wspólne cechy, na przykład ustalone kadencje i wymogi wobec kandydatów. Szczegóły warto sprawdzać w tekstach konstytucji obu państw.
Co dzieje się po wyborze prezydenta?
Nowo wybrany prezydent obejmuje urząd i zamieszkuje Pałac Kwirynalski w Rzymie, który jest jego siedzibą. Kadencja trwa siedem lat, więc decyzja wyborcza ma długofalowe znaczenie dla państwa.
Sergio Mattarella został wybrany w 2015 roku, a w 2022 roku ponownie. Jego przypadek pokazuje, że prezydent może zostać wybrany na kolejną kadencję. Przykład nominacji głowy państwa znajdziesz w tekście Biskupi Republiki 2023 i nominacje prezydenta Mattarelli.
Jeśli interesuje Cię, skąd wzięło się święto związane z ustrojem kraju, przeczytaj o historii i obchodach Dnia Republiki Włoskiej.
Najczęstsze pytania o wybór prezydenta Republiki Włoskiej
Czy Włosi wybierają prezydenta w wyborach powszechnych?
Nie. Prezydenta wybiera Parlament na wspólnym posiedzeniu wraz z delegatami regionów.
Ile lat musi mieć kandydat na prezydenta Republiki Włoskiej?
Co najmniej 50 lat. Kandydat musi też być obywatelem Włoch i korzystać z praw obywatelskich oraz politycznych.
Ile trwa kadencja prezydenta Republiki Włoskiej?
Siedem lat. Po jej zakończeniu były prezydent z mocy prawa zostaje senatorem dożywotnim, chyba że zrezygnuje.
Jaka większość jest potrzebna do wyboru prezydenta?
W pierwszych trzech głosowaniach potrzebna jest większość dwóch trzecich. Od czwartego głosowania wystarcza większość bezwzględna.
Czy głosowanie na prezydenta jest jawne?
Nie, głosowanie jest tajne, co chroni wybierających przed presją.