Ciekawostki o sterowcach: 10 rzeczy, których (może) nie wiesz

Sterowce to statki powietrzne lżejsze od powietrza, które w przeciwieństwie do balonów potrafiły zmieniać kurs dzięki napędowi i sterom. Przez kilkadziesiąt lat symbolizowały nowoczesne podróżowanie, a dziś wracają w projektach badawczych i transportowych. Poniżej znajdziesz najciekawsze ciekawostki o sterowcach, od pierwszego napędzanego modelu po współczesne plany.

Najważniejsze w skrócie

  • Sterowiec, w odróżnieniu od balonu, ma napęd i ster, więc może sam wybierać kierunek lotu.
  • Pierwszy napędzany sterowiec zbudował Henri Giffard w 1852 roku, a nowoczesną konstrukcję zaprezentował Ferdinand von Zeppelin w 1900 roku.
  • Katastrofa Hindenburga w 1937 roku, nagrana przez kamery, zakończyła erę pasażerskich lotów.
  • Sterowce służyły także wojsku i badaniom polarnym, a dziś powstają projekty transportu towarów i obserwacji z dużej wysokości.

Czym różni się sterowiec od balonu?

Na pierwszy rzut oka balon i sterowiec wyglądają podobnie, bo oba unoszą się w powietrzu dzięki gazowi lżejszemu od powietrza. Różnica pojawia się, gdy maszyna jest już w locie. Balon dryfuje tam, dokąd niesie go wiatr, a sterowiec ma system napędowy, który pozwala mu swobodnie zmieniać kierunek. Jeśli interesują Cię podobne zjawiska, zajrzyj też do ciekawostek o oceanach, gdzie wiatry i prądy odgrywają podobną rolę.

Przeczytaj też: ciekawostki o książkach i bibliotekach

Przeczytaj też: ciekawostki o gwiazdach dla dzieci

Przeczytaj też: ciekawostki o sterowcach

Cecha Balon Sterowiec
Napęd Brak Silniki i śmigła
Kierunek lotu Zależy głównie od wiatru Można go zmieniać
Konstrukcja Zwykle miękka powłoka Sztywny lub półsztywny kadłub w części typów
Sposób unoszenia Gorące powietrze lub gaz Gaz lżejszy od powietrza
Podpowiedź: sterowiec rozpoznasz po wydłużonym kadłubie i gondoli zawieszonej pod spodem. Balony mają zwykle kulisty lub gruszkowaty kształt.

Historia sterowców: od wioseł do napędu parowego

Pierwsi pionierzy lotnictwa próbowali kierować balonami za pomocą wioseł. W powietrzu takie rozwiązanie dawało niewielki efekt, więc szukano lepszych pomysłów.

Przełom przyniósł Francuz Henri Giffard. W 1852 roku zbudował balon w kształcie cygara, zamiast kulistego, i wyposażył go w napęd parowy oraz gondolę dla pasażerów. Tak w praktyce narodził się sterowiec.

Kolejnym ważnym krokiem był Ferdinand von Zeppelin. W 1900 roku zaprezentował nowoczesny sterowiec o konstrukcji z aluminiowej ramy pokrytej płótnem, w której umieszczono wiele zbiorników z gazem. Kabina sterownicza i gondola pasażerska były przymocowane na zewnątrz kadłuba.

Dlaczego sterowce były wypełniane wodorem?

Balony na gorące powietrze utrzymywały się w górze dzięki ogrzanemu powietrzu, które trzeba było stale podgrzewać. Sterowce miały natomiast wypełnienie gazem lżejszym od powietrza, dzięki czemu mogły dłużej utrzymywać wysokość bez ciągłego ogrzewania.

Problemem był wodór. Był bardzo lekki i łatwo dostępny, ale superłatwopalny. Pojedyncza iskra lub wyciek mogły zamienić lot w katastrofę.

Ważne: wodór jest łatwopalny, dlatego we współczesnych konstrukcjach częściej wykorzystuje się hel, który się nie pali. Hel jest jednak droższy i trudniej go zdobyć.

Zeppeliny: olbrzymy nad Atlantykiem

Zeppeliny to najsłynniejsze sterowce w historii. W latach 20. i 30. XX wieku regularnie łączyły Niemcy z Ameryką Północną, a także z Brazylią. Przelot przez Atlantyk trwał mniej niż pięć dni, co jak na tamte czasy było dużym osiągnięciem.

Największe konstrukcje miały około 250 metrów długości, czyli zbliżały się do rozmiarów statku Titanic. Podobną skalę mają imponujące budowle, o których piszemy w ciekawostkach o wieżowcach.

Koniec ery: katastrofa Hindenburga

W 1937 roku sterowiec Hindenburg uległ pożarowi podczas cumowania w Lakehurst w stanie New Jersey w USA. Statek był wypełniony wodorem. Hel był wtedy trudno dostępny, ponieważ Stany Zjednoczone ograniczały jego eksport do nazistowskich Niemiec.

Katastrofa została uwieczniona w kronikach filmowych i obejrzały ją miliony widzów. Zaufanie do podróży sterowcem znacznie spadło, a era sterowców pasażerskich praktycznie dobiegła końca.

Sterowce w wojsku: latający lotniskowiec USS Akron

Sterowce służyły także armii. USS Akron, zbudowany w 1931 roku dla Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, miał kryty hangar, z którego można było wypuszczać pięć małych dwupłatowców. Nazywano go latającym lotniskowcem.

Jego służba trwała jednak krótko. W 1933 roku sterowiec rozbił się nad Atlantykiem, co zakończyło jego karierę.

Sterowce nad biegunem: Norge i Umberto Nobile

Sterowce odegrały też rolę w badaniach Arktyki. Włoski Norge, zaprojektowany i prowadzony przez inżyniera Umberto Nobile, w 1926 roku przeleciał nad biegunem północnym. Na pokładzie znajdował się również Roald Amundsen, który wcześniej, w 1911 roku, dotarł na biegun południowy.

Wyprawy w lodowe rejony wymagały odporności na mróz i starannych przygotowań. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak zima wpływa na przyrodę, sprawdź ciekawostki o zimie.

Wnętrze hangaru z aluminiowym szkieletem sterowca, przykład konstrukcji sterowców
Aluminiowy szkielet dawał sterowcom sztywność kadłuba.

Tragiczna wyprawa Italii w 1928 roku

Dwa lata po wyprawie Norge Nobile poprowadził kolejną ekspedycję sterowcem Italia, także w celach naukowych. Powrót zakończył się tragicznie: z powodu złej pogody statek uderzył w lód. Część załogi pozostała na lodzie wraz z małym psem Titiną, a sześciu członków załogi zaginęło bez śladu.

Ta wyprawa pokazała, jak duże ryzyko niosły loty nad polarnymi regionami. Warunki na morzu lodu bywają równie nieprzewidywalne jak na otwartym morzu, o czym piszemy w ciekawostkach o morzu.

Czy sterowce wrócą? Współczesne projekty

Pasażerskie loty sterowcami należą już do przeszłości, ale sama idea wraca w nowej formie. Przykładem jest francuski projekt Stratobus, opisywany jako sterowiec zasilany energią słoneczną. Ma mieć około stu metrów długości i działać na dużej wysokości, rzędu 20 000 metrów nad poziomem morza.

Takie maszyny mogą w założeniach przewozić towary na tereny, do których nie da się dojechać drogą lądową, lub pełnić funkcje obserwacyjne i telekomunikacyjne. Aktualny stan projektów najlepiej sprawdzić w oficjalnych komunikatach producenta lub instytucji, która je rozwija.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się sterowiec od balonu?

Balon dryfuje z wiatrem, a sterowiec ma napęd i ster, dzięki którym może zmieniać kierunek lotu.

Kto zbudował pierwszy sterowiec z napędem?

Henri Giffard, który w 1852 roku skonstruował balon w kształcie cygara z napędem parowym.

Dlaczego sterowce latały na wodorze?

Wodór jest bardzo lekki i łatwo dostępny, ale jest łatwopalny. Dlatego we współczesnych konstrukcjach częściej stosuje się hel, który się nie pali.

Co się stało z sterowcem Hindenburg?

W 1937 roku uległ pożarowi podczas cumowania w Lakehurst w USA. Katastrofa została nagrana i zakończyła erę pasażerskich lotów sterowcami.

Czy dziś lata się sterowcami?

Sterowce są wykorzystywane w wybranych zastosowaniach, a trwają prace nad projektami transportu i obserwacji. Aktualne informacje warto sprawdzać u producentów i instytucji zajmujących się tymi projektami.