Ciekawostki o wieżowcach zaczynają się od prostego pytania: dlaczego ludzie budują coraz wyższe budynki i co dzieje się, gdy sięgają chmur? Poniżej znajdziesz dziesięć zaskakujących faktów, od pochodzenia słowa „wieżowiec” po projekty, które wciąż czekają na ukończenie. Materiał przygotowaliśmy z myślą o dzieciach w wieku 8–13 lat oraz o rodzicach i nauczycielach, którzy chcą pokazać im budownictwo w ciekawy sposób.
- Słowo „wieżowiec” jest tłumaczeniem angielskiego „skyscraper”, które dawniej oznaczało wysoki żagiel na statku.
- Pierwszy drapacz chmur w Chicago, zbudowany w 1885 roku, miał 42 metry wysokości.
- W tajwańskim Taipei 101 stalowa kula o masie 660 ton łagodzi drgania budynku.
- Najwyższe budynki wymagają ogromnej logistyki, a niektóre projekty wciąż czekają na ukończenie.
Skąd wzięła się nazwa „wieżowiec”?
Polskie słowo „wieżowiec” jest tłumaczeniem angielskiego określenia „skyscraper”. Zanim nazwa zaczęła oznaczać budynki, w XVIII wieku używano jej w żeglarstwie na określenie bardzo wysokiego żagla na statku. Mówiono tak także o wysokich drzewach, które wyrastały ponad resztę lasu.
Przeczytaj też: ciekawostki o wiośnie dla dzieci
Przeczytaj też: szynszyla gryzoń jako zagrożony gatunek
Przeczytaj też: ciekawostki o liczbie pi
Ta historia pokazuje, jak język nadaje stare znaczenia nowym rzeczom. Jeśli interesuje cię inna konstrukcja, która również wznosi się wysoko, przeczytaj ciekawostki o sterowcach.
Który budynek był pierwszym wieżowcem?
Za pierwszy wieżowiec uważa się Home Insurance Building w Chicago, zbudowany w 1885 roku. Miał 42 metry wysokości, co wtedy robiło ogromne wrażenie.
Dziś tak niewielki budynek nie zostałby uznany za drapacz chmur. Według przyjętych kryteriów mówi się o nim zwykle dopiero wtedy, gdy ma co najmniej 100 metrów. Widać więc, jak szybko rosły oczekiwania wobec architektury.
Podpowiedź do rozmowy z dziećmi: porównajcie wysokość budynku z waszą szkołą lub blokiem. Liczby łatwiej zapamiętać, gdy można je sobie wyobrazić.
Jak wieżowce radzą sobie z wiatrem i trzęsieniami ziemi?
Im wyżej, tym silniejszy wiatr, dlatego wysokie budynki muszą być projektowane tak, by wytrzymać drgania. Najbardziej znanym przykładem jest Taipei 101 na Tajwanie. Między 87. a 92. piętrem zawieszono stalową kulę o średnicy 5,5 metra i masie 660 ton.
Kula działa jak przeciwwaga: gdy budynek zaczyna drgać, porusza się w przeciwnym kierunku i tłumi wahania. Tak zabezpiecza się konstrukcję przed silnym wiatrem i wstrząsami, w tym trzęsieniami ziemi. Wysokie budynki przyciągają też błyskawice, dlatego wyposaża się je w instalacje odgromowe, które odprowadzają prąd do ziemi. Więcej o tym zjawisku znajdziesz w tekście o błyskawicy.
Rekordy wysokości, które przeszły do historii
Zanim budynki stały się tak wysokie, ludzie pokonywali je w spektakularny sposób. W 1994 roku francuski wspinacz Alain Robert wspiął się na Empire State Building (381 m) gołymi rękami. W 1974 roku linoskoczek Philippe Petit przeszedł po stalowym kablu między wieżami World Trade Center, które miały 417 metrów.
Uwaga: to wyczyny zawodowców, przygotowane z ogromną dbałością o bezpieczeństwo. Nie należy ich naśladować.
Czy wieżowiec można zbudować w kilka tygodni?
Wieżowce kojarzą się z wieloletnimi budowami, ale nie zawsze tak jest. Według doniesień w 2012 roku w chińskim Changsha, stolicy prowincji Hunan, otwarto 30-piętrowy hotel zbudowany z prefabrykowanych elementów. Podobno gotowy był w zaledwie 15 dni.
Prefabrykacja polega na produkcji elementów w fabryce, a następnie składaniu ich na placu budowy. Dzięki temu prace bywają szybsze i mniej zależne od pogody. Takie informacje warto jednak sprawdzać w wiarygodnych źródłach, na przykład w materiałach branżowych.
Liczby, które robią wrażenie: woda i windy w Burj Khalifa
Burj Khalifa w Dubaju, nazywany najwyższym budynkiem świata, ma 163 piętra. Obsługuje je 57 wind, które poruszają się z prędkością do 600 metrów na minutę, czyli około 36 km/h. Według podawanych danych zaopatrzenie w wodę takiego obiektu wymaga około 946 000 litrów dziennie.
| Budynek | Wysokość lub skala | Ciekawostka |
|---|---|---|
| Home Insurance Building (Chicago) | 42 m | Pierwszy wieżowiec, 1885 rok |
| Empire State Building | 381 m | Wspinaczka gołymi rękami, 1994 rok |
| World Trade Center (wieże) | 417 m | Przejście po linie, 1974 rok |
| Taipei 101 | ponad 500 m | Kula tłumiąca o masie 660 ton |
| Burj Khalifa | 163 piętra | 57 wind, 600 m/min |
Te liczby pokazują skalę ludzkich ambicji. Jeśli lubisz porównania o jeszcze większej skali, zajrzyj do ciekawostek o gwiazdach, gdzie odległości liczy się w zupełnie innych jednostkach.
Czy moneta rzucona z wieżowca może kogoś zabić?
To jedna z najpopularniejszych legend o wysokich budynkach. Moneta spadająca z dużej wysokości szybko osiąga prędkość graniczną, przy której opór powietrza równoważy przyspieszenie grawitacji. Dalej już nie przyspiesza, więc nie działa jak pocisk.
Nie warto jednak sprawdzać tego w praktyce. Rzucanie przedmiotów z wysokości jest niebezpieczne dla przechodniów, a takie zachowanie może mieć poważne konsekwencje.
Lustrzane fasady, które zamieniają światło w zagrożenie
Nowoczesne wieżowce często mają szklane, lustrzane elewacje. W Londynie budynek potocznie nazywany „krótkofalówką” skupiał promienie słoneczne jak soczewka. Odbite światło było tak silne, że stopiło lusterko w samochodzie i uszkodziło plastikowe części pojazdu.
Ten przypadek stał się przestrogą dla projektantów. Pokazuje, że nawet dobrze zaprojektowany szkło i metal mogą mieć nieprzewidziane skutki, jeśli nie zostaną dokładnie przeanalizowane.
Wieżowce, które wciąż czekają na ukończenie
W Dżuddzie w Arabii Saudyjskiej powstaje wieża, która ma mieć ponad kilometr wysokości. Miała być gotowa w 2018 roku, ale prace zostały zablokowane. Nie wiadomo, czy i kiedy budowa zostanie zakończona.
Równie śmiałe są koncepcje wieżowców pod wodą. Malezyjski architekt Sarly Adre Bin Sarkum zaprojektował budynek o wysokości ponad 350 metrów, który miałby czerpać energię z ruchu fal. Projekt istnieje na razie wyłącznie na papierze. Jeśli temat oceanów wydaje ci się ciekawy, sprawdź 10 rzeczy, których (może) nie wiesz o oceanach.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest wieżowiec?
Wieżowiec to bardzo wysoki budynek. Polskie słowo jest tłumaczeniem angielskiego „skyscraper”.
Który był pierwszym wieżowcem na świecie?
Za pierwszy wieżowiec uważa się Home Insurance Building w Chicago, zbudowany w 1885 roku, o wysokości 42 metrów.
Jak wieżowce są chronione przed wiatrem?
Stosuje się m.in. tłumiki masowe, jak stalowa kula w Taipei 101, która przeciwdziała drganiom budynku.
Czy moneta rzucona z wieżowca może zabić człowieka?
Nie. Moneta szybko osiąga prędkość graniczną i nie nabiera siły zdolnej do zabicia, ale rzucanie przedmiotów z wysokości jest niebezpieczne.
Dlaczego wieżowce mają instalacje odgromowe?
Wysokie budynki częściej są trafiane przez błyskawice, dlatego instalacja odprowadza prąd do ziemi i chroni konstrukcję.