Znaczenie pszczół: zapylanie, miód i zagrożenia wyjaśnione

Znaczenie pszczół dla nas jest większe, niż się wydaje. Pszczoły zapylają kwiaty wielu roślin uprawnych, dzięki czemu powstają owoce i warzywa, a same wytwarzają miód, który jest ich zapasem na zimę. W tym artykule wyjaśniamy, jak to działa, czym pszczołom grozi wyginięcie i co może zrobić każdy z nas, opierając się na wypowiedziach pszczelarza Osvaldo Locatelliego.

Zapylanie: dlaczego znaczenie pszczół widać na talerzu

Zapylanie to przeniesienie pyłku na znamię kwiatu. Dopiero gdy pyłek dotrze do właściwej części kwiatu, dochodzi do zapłodnienia, czyli połączenia pyłku z komórką rozrodczą żeńską u podstawy kwiatu. Dopiero wtedy kwiat zaczyna wzrastać w owoc. Pszczoły, zbierając nektar i pyłek, przenoszą ziarenka pyłku z kwiatu na kwiat, dlatego należą do najważniejszych zapylaczy.

Przeczytaj też: model atomu Rutherforda i Bohra

Przeczytaj też: czym są onomatopeje w komiksach

Przeczytaj też: znaczenie pszczół dla zapylania

Bez owadów zapylających wiele roślin po prostu nie wydałoby owoców. Dobrym przykładem są kwiaty jabłoni, a o tym, jak działa zapylanie kwiatów jabłoni przez pszczoły, pisaliśmy osobno. Bez tego procesu zmniejszyłby się nie tylko plon sadów, ale też ilość warzyw, które potrzebują zapylenia.

Słowa przypisywane Albertowi Einsteinowi, że bez pszczół człowiekowi zostałyby tylko cztery lata życia, są często cytowane, ale ich autentyczności nie da się potwierdzić. Warto jednak zadać sobie pytanie, co realnie się stanie. Zniknęłoby wiele owoców i warzyw, a w sklepie zostałoby znacznie mniej produktów.

Czym żywią się pszczoły i po co produkują miód

Pszczoły jedzą przede wszystkim trzy rzeczy: nektar, pyłek i miód. Nektar i pyłek są podstawą ich diety wiosną i latem, gdy kwitną rośliny. Nektar pszczoła pobiera ssawką, czyli długim aparatem gębowym przypominającym rurkę.

Nektar to słodki płyn, który pszczoła gromadzi w specjalnym zbiorniku zwanym wolem miodowym. Podczas tego transportu do nektaru dodawane są enzymy, które zaczynają przemianę nektaru w miód. Po przerobieniu w ulu miód trafia do komórek plastra i staje się zapasem pokarmu.

To właśnie ten zapas pozwala rodzinie pszczelej przetrwać chłodne miesiące, kiedy kwiatów brakuje. O tym, jak owady funkcjonują w przyrodzie, opowiada też artykuł pszczółka Maja i niezwykłe nuty w przyrodzie.

Zagrożenia dla pszczół i przyszłość gatunku

Niestety pszczołom grozi wyginięcie, a w dużej mierze za tym zagrożeniem stoi działalność człowieka. Pszczelarz Osvaldo Locatelli zwraca uwagę, że rolnictwo w obecnej formie stało się dla pszczół wrogiem. Najważniejsze zagrożenia zestawiliśmy w tabeli.

Zmiany klimatu działają pośrednio. Wysokie temperatury i coraz bardziej nieprzewidywalne pory roku sprawiają, że kwitnienie roślin przestaje być zsynchronizowane z aktywnością pszczół. Zmiany klimatyczne sprzyjają też rozprzestrzenianiu się pasożytów, które niszczą ule.

Co mówi pszczelarz o ochronie pszczół

Pszczelarze pracują na dwa fronty: produkują miód i jednocześnie dbają o zdrowie pszczół. Jak tłumaczy Osvaldo Locatelli: «Naszą pracą jest robienie miodu, ale jednocześnie ratowanie tych owadów, które wymagają leczenia przeciw pasożytom».

Jednym z najgroźniejszych pasożytów jest warroza, którą można porównać do kleszcza u psów. Zdrowe ule wymagają regularnej kontroli i leczenia. Dlatego tak ważne jest rolnictwo zrównoważone, czyli takie, które odnawia zasoby przyrody zamiast nadmiernie je wyczerpywać.

Jak każdy z nas może pomóc pszczołom

Ochrona pszczół nie wymaga wielkich nakładów. Kilka prostych zmian w codziennym życiu ma realny efekt.

1. Ogranicz insektycydy i pestycydy w ogrodzie. Jeśli musisz ich użyć, czytaj etykietę i stosuj się do zaleceń producenta.
2. Sadź rośliny miododajne, takie jak lawenda, facelia czy koniczyna, również na balkonie lub w donicach.
3. Zostaw w ogrodzie fragment dziki, z kwitnącymi roślinami łąkowymi, i nie koś go zbyt często.
4. Kupuj miód i inne produkty od lokalnych pszczelarzy, co wspiera ich pracę przy ochronie uli.

Ochrona środowiska to szersza sprawa, obejmująca także energetykę. Czy odnawialne źródła energii mogą mieć negatywny wpływ na przyrodę, wyjaśniamy w artykule czy elektrownie słoneczne mają negatywny wpływ na środowisko.

Temat pszczół w szkole i w domu

Pszczoły to świetny temat dla nauczycieli i rodziców dzieci w wieku 8–13 lat. Można pokazać zapylanie na prostym doświadczeniu z kwiatami, porównać, co zniknęłoby z obiadu, albo przygotować przedstawienie. Gotowe pomysły znajdziesz w scenariuszu przedstawienia o pszczołach.