Brązy Riace to dwie greckie rzeźby z brązu wykonane około V wieku p.n.e., odnalezione w 1972 roku na dnie morza Jońskiego, u wybrzeży miejscowości Riace w Kalabrii. Uznaje się je za jedne z najważniejszych zachowanych dzieł sztuki greckiej okresu klasycznego, a ich stan zachowania jest wyjątkowy. Poniżej wyjaśniamy, czym są brązy Riace, jak je odkryto i co o nich dziś wiemy.
- Brązy Riace to dwie rzeźby z brązu z V wieku p.n.e., przedstawiające hoplitę (figura A) i „króla wojowników” (figura B).
- Odkrył je 16 sierpnia 1972 roku amatorski fotograf podwodny Stefano Mariottini.
- Renowację we Florencji prowadzono w latach 1975–1980, a później wykonywano kolejne prace konserwatorskie.
- Obie figury prawdopodobnie wykonał ten sam mistrz, którego tożsamość pozostaje nieznana.
- Pytania o autora i drogę na dno morza wciąż nie mają powszechnie przyjętej odpowiedzi.
Czym dokładnie są brązy Riace?
Brązy Riace to dwa posągi z brązu, wykonane około V wieku p.n.e. Oba przedstawiają postacie męskie w niemal naturalnej skali. Są jednym z najsłynniejszych przykładów greckiej sztuki z basenu Morza Śródziemnego i świadectwem tzw. „doskonałości form”, jaką osiągnęli rzeźbiarze epoki klasycznej.
Przeczytaj też: kierunki wiatrów na mapie
Przeczytaj też: upadek imperium Azteków
Przeczytaj też: brązy Riace – historia greckich rzeźb
Brąz to stop miedzi z cyną. Dzięki temu materiałowi rzeźbiarze mogli tworzyć zarówno cienkie, precyzyjne detale, jak i trwałe formy odporne na czas. Jeśli chcesz lepiej poznać różnice między tymi metalami, zajrzyj do artykułu o różnicach między miedzią a cyną.
Historia: Wielka Grecja i kolonie na południu Włoch
Około VIII wieku p.n.e. południe Włoch zaczęli intensywnie zasiedlać Grecy. Te kolonie, nazywane Magna Grecia, mogły w wielu przypadkach rywalizować z największymi miastami greckiej Ojczyzny pod względem splendoru i bogactwa.
Region Mezzogiorno pełen jest śladów tamtej świetności: Dolina Świątyń w Agrigento, ruiny Paestum czy teatry w Taorminie i Selinunte. Niewiele dzieł sztuki z tego okresu zachowało się jednak w takim stanie jak brązy z Riace.
Jak odkryto brązy Riace?
Odkrycie w dużej mierze zawdzięczamy przypadkowi. Amatorski fotograf podwodny Stefano Mariottini nurkował 16 sierpnia 1972 roku u wybrzeży Riace, małego miasteczka w prowincji Reggio Calabria. Na głębokości około 8 metrów dostrzegł kształt przypominający ludzkie ramię, wystający z dna morskiego.
Zaalarmowane władze rozpoczęły prace wydobywcze. Okazało się, że na dnie leżą dwa doskonale zachowane posągi z brązu. Sama akcja nie obyła się jednak bez błędów: użyto nieodpowiednich narzędzi, a jeden z fragmentów posągu zapomniano na plaży.
Renowacja we Florencji: retusze, które przywróciły blask
Obie figury przewieziono do Florencji, gdzie poddano je szczegółowej odbudowie trwającej od 1975 do 1980 roku. Ten etap był jednak dopiero pierwszym z serii „retuszów”, które stopniowo przywracały brązom ich pierwotny wygląd.
Konserwacja zabytków z metalu wymaga dużej precyzji i wiedzy o składzie materiału. Jeśli interesuje Cię, jak barwy wpływają na odbiór dzieł, przeczytaj tekst o kolorach podstawowych, drugorzędnych i trzeciorzędnych.
Technika wykonania: odlew bezpośredni z traconego wosku
Rzeźby powstały metodą odlewu bezpośredniego w formie traconego wosku. Była to technika skomplikowana, ponieważ wymagała wykonania modelu z wosku, który podczas procesu ustępował miejsca metalowi. Ogólny przebieg wyglądał następująco:
- Rzeźbiarz tworzy model z wosku, nadając mu ostateczny kształt i detale.
- Model pokrywa się materiałem formującym, który utrzymuje kształt podczas dalszych etapów.
- Po podgrzaniu wosk wypływa, pozostawiając w formie pustą przestrzeń.
- Do tej przestrzeni wlewa się roztopiony brąz, który przyjmuje kształt wcześniejszego modelu.
- Po ostygnięciu formę usuwa się, a odlew wymaga jeszcze obróbki i wykończenia.
W tych posągach brąz jest stosunkowo cienki, a na wybranych elementach zastosowano dodatki w kolorze srebrnym, miedzianym i kalcytowym. Dzięki temu niektóre detale wyglądają inaczej niż reszta figury.
Posągi A i B: kogo przedstawiają?
W literaturze figury oznacza się literami A i B. Każda z nich przedstawia inną postać, co dobrze widać w zestawieniu poniżej.
| Figura | Przedstawienie | Uwagi |
|---|---|---|
| A | Hoplita, ciężkozbrojny żołnierz piechoty | Przedstawienie wojownika z epoki klasycznej |
| B | „Król wojowników” | W czasach rzymskich uszkodzono prawe ramię; nowy odlew wykonano na podstawie wiernego gipsowego wzoru |
Badacze uważają, że obie rzeźby mógł wykonać ten sam mistrz. Powstały one około V wieku p.n.e., w czasie przełomowym dla cywilizacji zachodniej, w okresie wojen perskich i wojny peloponeskiej.
Historia figury B pokazuje, jak zmieniały się losy zabytków. Po uszkodzeniu prawego ramienia w czasach rzymskich wykonano nowy odlew tej części. Poza tym posągi dotarły do nas w stanie bardzo zbliżonym do pierwotnego.
Co wciąż pozostaje tajemnicą brązów Riace?
Mimo wielu lat badań brązy Riace nadal kryją zagadki. Naukowcy stawiają hipotezy dotyczące tożsamości rzeźbiarza, przedstawianych postaci oraz tego, w jaki sposób posągi trafiły na dno morza.
Na razie nie ma powszechnie przyjętych odpowiedzi. Interpretacja dawnych dzieł zależy od kontekstu historycznego i kulturowego, podobnie jak w przypadku mandali, której znaczenie zmieniało się na przestrzeni wieków. Warto więc podchodzić do różnych teorii z dystansem, a przy okazji poznać także nowsze nurty, takie jak sztuka konceptualna.
Gdzie zobaczyć brązy Riace i jak sprawdzić aktualne informacje?
Brązy Riace są dziś eksponowane w Reggio Calabria, w prowincji, do której należy miejscowość odkrycia. Nie podajemy tu godzin otwarcia ani cen biletów, ponieważ mogą się zmieniać.
Przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje w źródle oficjalnym. Materiały o projekcie znajdziesz na stronie www.bronziriace.it, a szczegóły dotyczące zwiedzania najlepiej zweryfikować bezpośrednio u instytucji, która prezentuje zabytki.
Najczęstsze pytania o brązy Riace
Czym są brązy Riace?
To dwie greckie rzeźby z brązu z V wieku p.n.e., odnalezione w 1972 roku w morzu u wybrzeży Riace w Kalabrii.
Kto odkrył brązy Riace?
Odkrył je amatorski fotograf podwodny Stefano Mariottini, który nurkował w tym rejonie 16 sierpnia 1972 roku.
Dlaczego brązy Riace są tak ważne?
Są jednym z najlepiej zachowanych przykładów greckiej sztuki klasycznej i pokazują wysoki poziom rzemiosła tamtych czasów.
Jak nazywają się posągi z Riace?
Posągi oznaczono literami A i B. Figura A przedstawia hoplitę, a figura B bywa nazywana królem wojowników.
Gdzie można zobaczyć brązy Riace?
Są eksponowane w Reggio Calabria. Aktualne informacje o zwiedzaniu warto sprawdzić w źródle oficjalnym przed wizytą.