Kto wynalazł pralkę? Nie jeden człowiek i nie w jednym momencie. Pierwsze urządzenia do prania, obsługiwane ręcznie, pojawiły się już w XVII i XVIII wieku, a pralka elektryczna, znana dziś z każdego domu, powstała na początku XX wieku. Poniżej przechodzimy przez kolejne etapy tej historii i wyjaśniamy, komu przypisuje się najważniejsze zasługi.
- Nie ma jednego wynalazcy pralki. Historia obejmuje wiele prób, od ręcznych konstrukcji po urządzenia z silnikiem.
- Pierwsze pralki napędzała ręka: wirówki, kosze i drewniane beczki z ciepłą wodą i mydłem.
- Thomas Bradford (1860) i William Blackstone (1874) są wymieniani jako pionierzy pralki domowej.
- Pierwszą pralkę elektryczną zbudował Alva Fisher w 1906 roku, a jej poważną wadą było słabe odizolowanie silnika.
Dlaczego na pytanie kto wynalazł pralkę nie ma jednej odpowiedzi
Pralka rozwijała się etapami. Każdy kolejny pomysł poprawiał to, co zrobił poprzedni: dodawano wirówkę, bęben, silnik, a w końcu prąd. Historycy różnie oceniają, który krok był najważniejszy, dlatego w praktyce wskazuje się kilka nazwisk.
Przeczytaj też: pochodzenie kanapki sandwich
Przeczytaj też: pierwsze pralki w historii
Pranie w dawnych czasach oznaczało ogromny nakład pracy: trzeba było nagrzać wodę, namydlić ubrania i ręcznie je wyżymać. Motywacja wynalazców była więc prosta, czyli oszczędność czasu i sił. Podobny schemat widać w historii innych przedmiotów codziennego użytku, także w tekście o tym, kto wynalazł mydło, bez którego żadne pranie nie byłoby możliwe.
Pierwsze ręczne wirówki i kosz z plecionej liny
Jednym z najstarszych tropów jest konstrukcja Jacoba Christiana Schäffera, niemieckiego uczonego związanego z Ratyzboną. W 1767 roku zbudował on urządzenie z prostą ręczną wirówką. Jej zasada była prosta: obracający się bęben, dzięki sile odśrodkowej, oddzielał ciała stałe od cieczy, czyli ubrania od wody, która je prała.

Według innych przekazów prototyp podobnej maszyny pochodzi jeszcze z 1677 roku. Mówi się wtedy o angielskim szlachcicu Johnie Hoskinsie, który stworzył system pralniczy z koszem z plecionej liny. Kosz obracano ręcznie pod strumieniem wody, co było prostym, ale działającym rozwiązaniem.
Thomas Bradford i pierwsza „proto-pralka”
Najczęściej wskazywanym krokiem w stronę nowoczesnej pralki jest urządzenie z 1860 roku, które zaprojektował Anglik Thomas Bradford. Jego „proto-pralka” miała ośmiokątną drewnianą klatkę, czyli rodzaj koszyka, umieszczoną w większym, również drewnianym pojemniku z wodą i mydłem.
Całość napędzała korba, która obracała mniejszy bęben w wodzie. Rok później do urządzenia dodano wyżymaczkę z wałkami, co ułatwiało usuwanie wody z tkanin. To ważny szczegół, bo pokazuje, że myślano już o całym cyklu prania, a nie tylko o samym myciu.
Czy to William Blackstone wynalazł pralkę?
Według części historyków to nie Bradford, lecz amerykański kupiec William Blackstone powinien być uznany za twórcę pralki. Jak przekazują relacje, dbał on o domowe obowiązki swojej żony. W 1874 roku podarował jej na urodziny drewnianą beczkę wypełnioną ciepłą wodą z mydłem.
Wewnątrz beczki znajdował się mechanizm z szpilkami, który przy obracaniu przesuwał ubrania i je prał. Urządzenie również obsługiwano ręcznie. Blackstone szybko dostrzegł potencjał handlowy pomysłu, wprowadził go na rynek i w ciągu kilku lat stał się jednym z pierwszych producentów pralek. Od tego czasu drewniane wanny zaczęto zastępować metalowymi, co uznaje się za ważne ulepszenie z początku XX wieku.
Pierwsza pralka elektryczna Alvy Fishera z 1906 roku
Prawdziwa rewolucja nastąpiła w 1906 roku, gdy Alva Fisher zbudował pierwszą pralkę elektryczną. Jej zadaniem było wyeliminowanie najbardziej męczącej części pracy, czyli ręcznego obracania ciężkiego wsadu mokrych ubrań i wody.
Dla gospodyń była to ogromna ulga. Elektryzacja domu rozwijała się równolegle z innymi wynalazkami, jak żarówka, której historia także ma kilku bohaterów i długi okres prób.
Wada, która zagrażała użytkownikom
Pralka Fishera miała jednak poważną wadę: silnik elektryczny nie był dobrze odizolowany od kosza. Rozpryski wody mogły prowadzić do zwarć i porażenia prądem, co stanowiło realne zagrożenie dla osób dotykających urządzenia.
Włoski przypadek: pralka z Neapolu z 1851 roku
Według Gennaro de Crescenzo, autora opracowania „Przemysł Królestwa Neapolu” (Neapol, 2002), pierwsza „nowoczesna” pralka we Włoszech, jedna z pierwszych w Europie z silnikiem, została zbudowana i zainstalowana w Królestwie Obojga Sycylii, w Neapolu, w 1851 roku. Opierała się na modelu opatentowanym przez Luigiego Armingauda.
Była to ogromna maszyna. Według opisu zachowanego w Archiwum Państwowym w Neapolu mogła wyprać do 1000 koszul i ponad 2000 prześcieradeł. Pokazano ją na wystawie przemysłowej w 1853 roku, a jej działanie oceniono jako bardzo zadowalające. Jeden egzemplarz pracował w przytułku dla ubogich, drugi w zakładzie charytatywnym.
Porównanie najważniejszych etapów w tabeli
| Rok | Wynalazca lub miejsce | Najważniejsza zmiana | Napęd |
|---|---|---|---|
| 1677 | John Hoskins (Anglia) | Kosz z plecionej liny obracany pod strumieniem wody | Ręczny |
| 1767 | Jacob Christian Schäffer (Ratyzbona) | Ręczna wirówka oddzielająca wodę od tkanin | Ręczny |
| 1851 | Luigi Armingaud (Neapol) | Duża pralka z kotłem wytwarzającym parę | Para |
| 1860 | Thomas Bradford (Anglia) | Ośmiokątny bęben w drewnianym zbiorniku, rok później wyżymaczka z wałkami | Korba |
| 1874 | William Blackstone (USA) | Drewniana beczka z mechanizmem ze szpilkami | Ręczny |
| 1906 | Alva Fisher | Pierwsza pralka elektryczna | Elektryczny |
Tabela pokazuje, że pralka nie powstała w jednym skoku. Podobnie wygląda spór o autorstwo telefonu, gdzie wiele zależy od tego, jak zdefiniujemy sam wynalazek.
Kogo uznać za wynalazcę pralki
Najbardziej uczciwa odpowiedź brzmi: pralkę wynaleziono stopniowo. Za pierwsze ręczne konstrukcje uznaje się prace z XVII i XVIII wieku, za najbliższą nowoczesnej pralkę domową Thomasa Bradforda, a za pierwszą pralkę elektryczną urządzenie Alvy Fishera z 1906 roku. Jeśli interesuje cię podobna historia, zajrzyj też do tekstu o tym, kto wynalazł papier.
Najczęściej zadawane pytania
Kto wynalazł pralkę jako pierwszy?
Nie ma jednej odpowiedzi. Pierwsze ręczne konstrukcje pojawiły się w XVII i XVIII wieku, a za pierwszą pralkę elektryczną uznaje się urządzenie Alvy Fishera z 1906 roku.
Kiedy powstała pierwsza pralka elektryczna?
Według przekazów pierwszą pralkę elektryczną zbudował Alva Fisher w 1906 roku. Jej główną zaletą było odciążenie użytkownika z ręcznego obracania bębna.
Czy Thomas Bradford wynalazł pralkę?
Bradford jest często wymieniany jako autor najbliższej nowoczesnej pralki, którą zbudował w 1860 roku. Część historyków uważa jednak, że pierwszeństwo należy się Williamowi Blackstone’owi.
Gdzie powstała jedna z pierwszych pralek z silnikiem w Europie?
Według opracowania Gennaro de Crescenzo pralka z silnikiem została zainstalowana w Neapolu, w Królestwie Obojga Sycylii, w 1851 roku.
Jak sprawdzić, czy informacje o wynalazcy są wiarygodne?
Porównaj kilka źródeł, sięgnij po publikacje historyczne lub materiały muzeów techniki i zwróć uwagę, czy autor podaje swoje źródło.