Sub w butelce to prosty eksperyment fizyczny, który pokazuje, jak działa ciśnienie i wyporność. Z cienkiej słomki, pięciu klipsów i półlitrowej plastikowej butelki z wodą zbudujesz nurka, który na Twoich oczach zanurza się i wypływa na powierzchnię. Wystarczy mocno ścisnąć butelkę i ją puścić.
Jeśli Twoje dziecko lubi doświadczenia w domu, warto też zajrzeć do podobnego pomysłu: pływak w butelce – wideo z zabawą w tym samym duchu. Sub w butelce jest jednak szczególnie dobry do nauki, bo dziecko samo steruje zanurzaniem nurka.
Przeczytaj też: eksperyment z kostkami lodu w szkole
Przeczytaj też: poradnik segregacji śmieci dla dzieci
Przeczytaj też: łapacz snów z papieru dla dzieci
- Sub w butelce zbudujesz z słomki, pięciu klipsów, szpilki, półlitrowej butelki i wody.
- Ściskanie butelki zwiększa ciśnienie, dzięki czemu nurek tonie.
- Po puszczeniu butelki sprężone powietrze wraca do pierwotnej objętości i nurek wypływa.
- Przekłucie słomki szpilką powinna wykonać osoba dorosła.
Czym jest sub w butelce i co pokazuje ten eksperyment?
Sub w butelce, nazywany też nurkiem kartezjańskim, to mały model łodzi podwodnej, który porusza się w górę i w dół wyłącznie dzięki zmianie ciśnienia. Nie potrzebuje silnika ani baterii. Wszystko dzieje się w zamkniętej butelce, którą sterujesz dłonią.
Eksperyment pokazuje dwie ważne zasady: prawo Pascala, według którego nacisk wywierany na zamknięty płyn rozchodzi się we wszystkich kierunkach, oraz zależność między gęstością a pływaniem. Ciało unosi się, gdy jest lżejsze od wody, a tonie, gdy stanie się cięższe.
Czego potrzebujesz, aby zrobić sub w butelce?
Do zbudowania nurka nie są potrzebne specjalistyczne narzędzia. Większość rzeczy znajdziesz w domu lub w szkolnej pracowni.
- cienka słomka do napojów (najlepiej z przegubem, bo łatwiej nadać jej kształt)
- nożyczki do cięcia taśmy klejącej
- taśma klejąca
- szpilka
- 5 klipsów (zacisków)
- półlitrowa plastikowa butelka wypełniona wodą
- niebieski barwnik spożywczy (opcjonalnie, dla efektu morza)

Instrukcja: jak krok po kroku zbudować nurka w butelce
Montaż nurka zajmuje kilka minut. Najważniejsze jest, aby klipsy dobrze trzymały się słomki, a nurek był lekko wypełniony powietrzem.
- Zegnij słomkę w kształt litery U i zabezpiecz zgięcie taśmą klejącą.
- Odetnij długi koniec słomki tak, aby był około 1,5 centymetra dłuższy od drugiego końca.
- Poproś osobę dorosłą, aby przekłuła szpilką długi koniec słomki.
- Lekko rozłóż jeden klips i włóż go do otworu, a potem zamknij.
- Przymocuj pozostałe cztery klipsy do pierwszego. Nurek jest gotowy.
- Do wody w butelce dodaj kilka kropli niebieskiego barwnika, jeśli chcesz, aby przypominała morze.
- Delikatnie włóż nurka do butelki i mocno dokręć nakrętkę.
- Mocno naciśnij butelkę. Nurek powinien się zanurzyć. Puść butelkę, aby nurek wypłynął.
Dlaczego sub w butelce tonie i wypływa?
Klucz do zjawiska stanowi małe pęcherzyk powietrza uwięziony w zakręcie słomki. To on decyduje o tym, czy nurek pływa, czy tonie. Sam plastik słomki i klipsów jest cięższy od wody, więc wypłynięcie zależy od powietrza.
Rola sprężonego powietrza
Gdy ściskasz butelkę, ciśnienie w wodzie rośnie i przenosi się na powietrze w słomce. Powietrze zmniejsza objętość, a do słomki wchodzi więcej wody. Nurek staje się cięższy, ponieważ jego średnia gęstość rośnie, więc tonie.
Dlaczego nurek wraca na powierzchnię
Po puszczeniu butelki ciśnienie spada. Sprężone powietrze znów się rozpręża i wypycha wodę ze słomki. Nurek robi się lżejszy i wypływa. Ten sam mechanizm działa w prawdziwych łodziach podwodnych, które zmieniają ilość wody w zbiornikach balastowych, aby się zanurzać i wynurzać.
Najczęstsze problemy i sposoby ich rozwiązania
Nawet przy dokładnym wykonaniu nurek czasem nie chce działać. Zwykle przyczyną jest zbyt duża ilość wody lub zbyt ciężkie klipsy. Poniższa tabela pomoże szybko znaleźć rozwiązanie.
| Problem | Prawdopodobna przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| Nurek opada na dno bez ściskania | Za dużo wody w słomce | Wyjmij nurka, wydmuchaj wodę i spróbuj ponownie |
| Nurek nadal tonie po wydmuchaniu | Za ciężki zestaw klipsów | Usuń jeden klips |
| Nurek w ogóle się nie zanurza | Za dużo powietrza lub zbyt lekki zestaw | Dodaj klips lub mocniej naciśnij butelkę |
| Nurek wypływa, ale nie wraca na dno | Słomka została przytrzymana pod wodą za krótko | Ściskaj butelkę dłużej i stopniowo |
Bezpieczeństwo podczas eksperymentu z nurkiem
Eksperyment jest bezpieczny, ale kilka zasad warto zapamiętać. Szpilka jest ostra, dlatego przekłuwanie słomki powinna wykonać osoba dorosła. Dziecko może samo składać klipsy i obserwować, jak zmienia się zachowanie nurka.
Pamiętaj też o porządku po zabawie. Taśmę, słomki i szpilki odłóż w bezpieczne miejsce, a wodę z barwnikiem wylej do zlewu. Barwnik spożywczy może zostawić ślady na ubraniach i powierzchniach, więc lepiej pracować na ceracie lub w zlewie.
Co dalej: kolejne doświadczenia do wypróbowania
Po sub w butelce dzieci często chcą zobaczyć więcej zjawisk fizycznych. Dobrym kierunkiem jest zabawa w wizualizację kosmosu, na przykład z modelem laboratorium FJ: układ słoneczny w 3D. Jeśli wolisz eksperymenty z codziennych przedmiotów, sprawdź domowe doświadczenia naukowe w kuchni.
Nauczyciele mogą wykorzystać temat również na lekcji słownictwa. Zabawna krzyżówka o przyrządach laboratoryjnych pomoże utrwalić nazwy narzędzi, których używa się przy eksperymentach.
Najczęściej zadawane pytania
Jak zrobić sub w butelce w domu?
Potrzebujesz cienkiej słomki, pięciu klipsów, szpilki i półlitrowej butelki z wodą. Z słomki zrób nurka, przymocuj do niej klipsy i włóż do wody, a po mocnym naciśnięciu butelki nurek zanurzy się.
Dlaczego sub w butelce tonie po naciśnięciu butelki?
Ściskanie zwiększa ciśnienie w wodzie, a powietrze w słomce się spręża. Do słomki wpływa więcej wody, więc nurek staje się cięższy.
Dlaczego nurek wypływa, gdy puścisz butelkę?
Ciśnienie spada, sprężone powietrze się rozpręża i wypycha wodę ze słomki. Nurek robi się lżejszy i wraca na powierzchnię.
Czy dziecko może samo przekłuć słomkę szpilką?
Nie. Przekłucie powinna wykonać osoba dorosła, ponieważ szpilka jest ostra i może zranić.
Co zrobić, gdy nurek opada na dno i nie wypływa?
Wyjmij nurka, wydmuchaj wodę ze słomki i włóż go ponownie. Jeśli nadal opada, usuń jeden klips z zestawu.