Maraton Messiera: czym jest i kiedy się odbywa

Maraton Messiera to nocne wyzwanie dla miłośników astronomii: w ciągu jednej nocy trzeba odnaleźć i obejrzeć wszystkie 110 obiektów z katalogu Karola Messiera. Odbywa się zwykle w marcu, gdy większość z nich jest dobrze widoczna na półkuli północnej. Poniżej wyjaśniam, skąd wzięła się ta nazwa, na czym polega zabawa i jak się do niej przygotować.

Co to jest maraton Messiera?

Niebo nad nami stale się zmienia: planety wędrują między gwiazdami, a co jakiś czas pojawia się kometa. Dla obserwatora najciekawsze są jednak obiekty głębokiego nieba, czyli mgławice, gromady gwiazd i galaktyki. Maraton Messiera to zabawa, która polega na tym, by w ciągu jednej nocy zobaczyć wszystkie 110 takich obiektów z katalogu Messiera.

Przeczytaj też: czerwony nos symbol akcji charytatywnej

Przeczytaj też: prawo powszechnego ciążenia Newtona

Przeczytaj też: maraton Messiera dla początkujących

Można to traktować jak sportowe wyzwanie dla astronomów amatorów. Liczy się nie najdroższy teleskop, ale dobry plan, cierpliwość i umiejętność odnalezienia jak największej liczby obiektów. Wielu uczestników prowadzi własną listę i porównuje wyniki z innymi obserwatorami.

Na to, jak dobrze widać gwiazdy, wpływa też czystość powietrza i jego przejrzystość. Więcej o tym, jak atmosfera Ziemi działa na to, co widzimy, znajdziesz w artykule ciężkość atmosfery Ziemi i przejrzystość nieba.

Kim był Karol Messier i po co powstał jego katalog?

W XVIII wieku Karol Messier, francuski astronom nazywany „łowcą komet”, szukał nowych komet. Problem polegał na tym, że wiele mglistych plamek na niebie wyglądało podobnie do komety, a fałszywe alarmy były częste.

Messier zaczął więc spisywać stałe obiekty, które nie są kometami. Efektem był katalog 110 pozycji: gromad gwiazd, mgławic i galaktyk. Dzięki niemu inni obserwatorzy mogli szybko odróżnić obiekt stały od poszukiwanej komety. Do dziś jest to jeden z najbardziej znanych przewodników dla amatorów.

Na liście znajdziemy m.in. Galaktykę Andromedy (M31) czy Mgławicę Oriona (M42), które należą do najchętniej fotografowanych obiektów nieba.

Jak przebiega maraton Messiera krok po kroku?

Zasada jest prosta, ale wykonanie wymaga planu. Obserwator wybiera miejsce z ograniczonym zanieczyszczeniem światłem, sprawdza prognozę i ustala kolejność obiektów. Zwykle opłaca się zacząć od tych nisko nad zachodnim horyzontem, bo znikają pierwsze, a na koniec zostawić obiekty wysoko na niebie.

1. Sprawdź prognozę pogody i przejrzystość nieba kilka dni przed terminem.
2. Wybierz miejsce z dala od miejskich świateł, z otwartym widokiem na horyzont.
3. Przygotuj mapę nieba lub aplikację astronomiczną oraz listę 110 obiektów.
4. Ustal godziny zachodu obiektów, korzystając z zegara słonecznego i strefy czasowej, by nie tracić czasu na szukanie.
5. Notuj każdy zaobserwowany obiekt wraz z uwagami o jego wyglądzie.
6. Rób krótkie przerwy, nawet kilka minut w ciepłym miejscu, i kontroluj zmęczenie.

Orientacja w kierunkach świata ułatwia szukanie obiektów. Podstawy wyjaśnia artykuł o róży wiatrów i kierunkach świata, który pomoże ustalić, gdzie leży południe i zachód.

Kiedy odbywa się maraton Messiera?

Obiekty z katalogu są rozrzucone po całym niebie półkuli północnej, ale nie wszystkie są jednocześnie wygodnie widoczne. Dlatego maraton wiąże się z określonym okresem w roku, zwykle marcem, gdy wieczorem wysoko nad horyzontem znajduje się duża część obiektów.

Konkretny termin zmienia się z roku na rok, bo zależy od położenia Słońca i Księżyca. Jako przykład: w 2021 roku wybrana noc przypadała na 13–14 marca, a wyzwanie można było podjąć także w kolejnych dniach, jeśli pozwalały na to pogoda i czas. Aktualny termin najlepiej sprawdzić w kalendarzu astronomicznym lub w lokalnym klubie miłośników astronomii.

Najlepsze warunki dają ciemne, rozległe przestrzenie, takie jak doliny i tereny nadmorskie, np. fiordy północnej Europy, gdzie niebo bywa wyjątkowo czyste.

Najtrudniejsze przeszkody i jak się do nich przygotować

Maraton jest trudny nie tylko przez liczbę obiektów. Długa, bezsenna noc męczy ciało i umysł, a nieprzygotowany obserwator szybko traci skupienie.

Czy do maratonu Messiera potrzebny jest teleskop?

Nie zawsze. Część obiektów z listy można zobaczyć gołym okiem z ciemnego miejsca, na przykład Gromadę Plejad (M45). Lornetka pozwala z kolei dostrzec wiele gromad i większych mgławic. Teleskop przydaje się przy najsłabszych galaktykach i drobnych gromadach, które bez niego są prawie niewidoczne.

Dla początkujących rozsądnie jest zacząć od kilkunastu najjaśniejszych obiektów, a dopiero potem rozszerzać listę. Dzięki temu łatwiej nauczyć się orientować na niebie, a noc nie staje się męczarnią.