Największe pustynie świata: 10 zaskakujących miejsc na Ziemi

Największe pustynie świata to nie tylko gorące piaski Sahary. Według powierzchni pierwsze miejsce zajmuje Antarktyda, która jest pustynią polarną, a w czołówce znajdują się też pustynie gorące, stepowe i półsuche. Poniżej znajdziesz ranking dziesięciu największych pustyń z podaniem powierzchni, położenia i ciekawostek, które pomogą zrozumieć, dlaczego pustynia nie zawsze oznacza upał i wydmy.

W skrócie

  • Pustynia to przede wszystkim obszar o bardzo małych opadach, a nie koniecznie gorący i piaszczysty.
  • Największą pustynią świata jest Antarktyda (ok. 14,2 mln km²), jednak jest to pustynia polarna.
  • Największa pustynia gorąca to Sahara, licząca ok. 9 mln km².
  • Ranking obejmuje pustynie z Ameryki Północnej i Południowej, Afryki, Azji, Australii oraz Antarktydy.

Czym jest pustynia i dlaczego nie zawsze jest gorąco

Pustynia to obszar, na którym opady są bardzo niewielkie, dlatego roślinność jest tam uboga, a stałych mieszkańców niewielu. Na to wpływają takie czynniki jak wysokie ciśnienie, ruch mas powietrza czy odległość od oceanów. Jeśli chcesz zobaczyć, gdzie leżą te obszary, przydatna będzie najnowsza mapa świata z wyróżnionymi kontynentami.

Przeczytaj też: brakujące ogniwo ewolucji i Piltdown

Przeczytaj też: największe wyspy na świecie

Przeczytaj też: ile lat żyje komar i dlaczego gryzie

Pustynie dzieli się zwykle na gorące, zimne i polarne. Sahara czy Pustynia Arabska mają upalne dni, ale noce bywają chłodne. Gobi i Wielka Kotlina to pustynie zimne, a Antarktyda jest najbardziej surowym przykładem pustyni polarnej.

Ranking: największe pustynie świata od 10. do 6. miejsca

Powierzchnie podane w rankingu pochodzą z dostępnych opracowań geograficznych. Mogą się różnić w zależności od tego, czy liczy się tylko piasek, czy także stepy i półpustynie, dlatego traktuj je jako wartości przybliżone.

Mapa świata z piaskiem i lupą na drewnianym biurku, ilustrująca porównanie największych pustyń świata
Porównanie powierzchni pustyń najłatwiej zrozumieć na mapie.

10. Pustynia Chihuahua (ok. 282 000 km²)

Nazwa kojarzy się z najmniejszą rasą psa, ale pustynia wzięła ją od stanu Chihuahua, jednego z 31 stanów Meksyku. Obszar obejmuje również większość Teksasu i Nowego Meksyku w USA.

9. Wielka Kotlina (ok. 492 000 km²)

Wielka Kotlina składa się z szeregu łańcuchów górskich i głębokich zagłębień terenu. W przeszłości w tych zagłębieniach istniały prehistoryczne jeziora i strumienie. Obszar obejmuje niemal całą Nevadę oraz część stanu Utah. Dawne sieci wodne dobrze pokazuje także mapa z fascynującymi rzekami świata.

8. Pustynia syryjska (ok. 518 000 km²)

To mozaika piaszczystych obszarów i stepów. Od wieków żyją tu koczownicze grupy Beduinów, którzy łączą wędrówki z hodowlą. Konflikty zbrojne w ostatnich latach zmusiły wielu mieszkańców do opuszczenia dawnych terenów.

7. Wielka Pustynia Wiktorii (ok. 647 000 km²)

To największa pustynia Australii, nazwana na cześć brytyjskiej królowej Wiktorii. Mimo bardzo suchego klimatu zamieszkują ją społeczności aborygeńskie, które znają ten teren od pokoleń.

6. Pustynia patagońska (ok. 673 000 km²)

Znana też jako step patagoński, leży między Chile a Argentyną. Od zachodu graniczy z Andami, a na południu kończy się w pobliżu Cieśniny Magellana.

Największe pustynie świata od 5. do 1. miejsca

5. Kalahari (ok. 930 000 km²)

Kalahari leży na terenie Botswany, Namibii i Republiki Południowej Afryki. Choć nazwa kojarzy się z pustynią, to raczej obszar półsuchy, z sawanną i wydmami. Wielu podróżników uważa go za jeden z najpiękniejszych krajobrazów przyrody.

4. Pustynia Gobi (ok. 1,3 mln km²)

Gobi obejmuje dużą część Mongolii i fragment Chin. Nazwa w języku mongolskim oznacza mniej więcej „miejsce bez wody”. Jej krajobrazy opisał Marco Polo w swojej relacji, co pokazuje, jak dawno region przyciągał podróżników.

3. Pustynia Arabska (ok. 2,3 mln km²)

Zajmuje większość Półwyspu Arabskiego. Rozciąga się od Jemenu po Zatokę Perską, a także od Omanu po Jordanię i Irak. Białe piaski przeplatają się tu z bardzo surowymi, skalistymi obszarami.

2. Sahara (ok. 9 mln km²)

Najbardziej znana pustynia świata rozciąga się niemal przez całą Afrykę Północną. Różne źródła podają nieco inne wartości jej powierzchni. Część Sahary leży w Egipcie, więc dobrym uzupełnieniem jest Egipt na mapie świata, która pokazuje, jak pustynia sąsiaduje z doliną Nilu.

1. Antarktyda (ok. 14,2 mln km²)

Antarktyda to największa pustynia świata, choć kojarzy się raczej z lodem niż z piaskiem. Opadów jest tu bardzo mało, a roślinność praktycznie nie istnieje. To właśnie małe opady, a nie temperatura, decydują o tym, że zalicza się ją do pustyń.

Uwaga na definicję

Jeśli liczy się tylko pustynie gorące, zwycięży Sahara. Arktyka również jest pustynią polarną, ale w rankingach bywa pomijana, ponieważ w dużej części to obszar morski pokryty lodem.

Największe pustynie świata – porównanie powierzchni w tabeli

Miejsce Pustynia Powierzchnia (km²) Położenie
10 Chihuahua ok. 282 000 Meksyk, Teksas i Nowy Meksyk (USA)
9 Wielka Kotlina ok. 492 000 Nevada i Utah (USA)
8 Syryjska ok. 518 000 Bliski Wschód
7 Wielka Pustynia Wiktorii ok. 647 000 Australia
6 Patagońska ok. 673 000 Argentyna i Chile
5 Kalahari ok. 930 000 Botswana, Namibia, RPA
4 Gobi ok. 1 300 000 Mongolia i Chiny
3 Arabska ok. 2 300 000 Półwysep Arabski
2 Sahara ok. 9 000 000 Afryka Północna
1 Antarktyda ok. 14 200 000 Antarktyda

Różnica między pierwszym a drugim miejscem jest ogromna. Antarktyda jest większa od Sahary o kilka milionów kilometrów kwadratowych, więc nawet najlepsze mapy trudno porównać bez skali.

Dlaczego pustynie są tak różne? Gorące, zimne i polarne

Pustynie gorące, takie jak Sahara czy Pustynia Arabska, powstają głównie na skutek osiadania suchego powietrza i braku chmur. W ciągu dnia temperatura potrafi bardzo wzrosnąć, a po zachodzie słońca szybko spada. Podobne zjawiska łatwiej zrozumieć, oglądając fascynujące krajobrazy świata dla klasy 5.

Pustynie zimne, np. Gobi, leżą często wysoko i daleko od oceanów. Góry zatrzymują wilgotne masy powietrza, więc opady są niewielkie. Ukształtowanie terenu dobrze pokazuje mapa hipsometryczna świata, na której widać wysokości gór i nizin.

Czy na pustyni ktoś mieszka? Życie w trudnych warunkach

Pustynia wcale nie jest zupełnie bezludna. Ludzie przystosowali się do suchego klimatu, prowadząc hodowlę, handel lub tradycyjne wędrówki. Rośliny magazynują wodę w łodygach i liściach, a wiele zwierząt wychodzi na żer dopiero po zmroku.

Jak wykorzystać ranking największych pustyń w szkole i w domu?

  1. Znajdź mapę świata z zaznaczonymi kontynentami i odszukaj wszystkie dziesięć pustyń z rankingu.
  2. Zapisz w zeszycie nazwę, kontynent i powierzchnię każdej pustyni.
  3. Porównaj powierzchnię pustyń z powierzchnią kraju, w którym mieszkasz, używając atlasu lub danych z rocznika statystycznego.
  4. Zastanów się, dlaczego pustynie położone blisko gór lub oceanów mają inny klimat niż pozostałe.
Wskazówka dla nauczycieli

Uczniowie lepiej zapamiętują ranking, jeśli sami zaznaczą pustynie na mapie konturowej. Mogą też przygotować krótką prezentację o jednej wybranej pustyni.

Najczęściej zadawane pytania

Która pustynia jest największa na świecie?

Największą pustynią świata jest Antarktyda, licząca około 14,2 mln km². Jest to jednak pustynia polarna, a największą pustynią gorącą pozostaje Sahara.

Dlaczego Antarktyda jest pustynią, skoro jest pokryta lodem?

O tym, czy obszar jest pustynią, decydują przede wszystkim opady, a nie temperatura. Na Antarktydzie opady są bardzo małe, więc klasyfikuje się ją jako pustynię.

Jak definiuje się pustynię?

Najprościej mówiąc, pustynia to obszar o bardzo małych opadach i ograniczonej roślinności. Wysoka temperatura nie jest warunkiem koniecznym.

Czy na pustyniach mieszkają ludzie?

Tak. Beduini na Pustyni Syryjskiej, społeczności aborygeńskie w Australii czy mieszkańcy Gobi przystosowali się do suchego klimatu i żyją na tych terenach od pokoleń.

Gdzie sprawdzić dokładne dane o powierzchni pustyń?

Najlepiej skorzystać z atlasów geograficznych lub publikacji instytutów geograficznych. Wartości różnią się w zależności od metody liczenia, dlatego warto sprawdzić kilka źródeł.