Jak długo trwa dzień na innych planetach? Doba każdej planety

Jak długo trwa dzień na innych planetach? To zależy od tego, którą planetę weźmiemy pod uwagę. Na Jowiszu doba trwa niecałe 10 godzin, na Marsie nieco ponad 24 godziny, a na Wenus jeden pełny obrót zajmuje ponad 240 ziemskich dni. Poniżej wyjaśniamy, skąd biorą się te różnice i jak je porównać.

Zanim porównamy planety, warto ustalić, co naprawdę oznacza słowo „dzień”. Astronomowie posługują się dwoma pojęciami, które dla dzieci i rodziców bywają mylące. Przy okazji warto zajrzeć do artykułu o pytaniach dzieci o życie na innych planetach, bo często zaczynają się od podobnej ciekawości.

Przeczytaj też: jak długo trwa dzień na planetach

Dzień gwiazdowy a dzień słoneczny: czym się różnią?

Dzień gwiazdowy to czas, w jakim planeta wykonuje jeden pełny obrót wokół własnej osi względem odległych gwiazd. Dzień słoneczny jest dłuższy, bo w tym czasie planeta przesuwa się też po swojej orbicie wokół Słońca. Dlatego Słońce wschodzi ponownie w tym samym miejscu nieba dopiero po dłuższym czasie.

Na Ziemi dzień słoneczny trwa 24 godziny, a dzień gwiazdowy około 23 godzin, 56 minut i 4 sekund. Różnica jest na tyle mała, że w codziennym życiu nikt jej nie zauważa. Na innych planetach może być jednak ogromna.

Jak długo trwa dzień na Marsie i Wenus?

Mars jest planetą najbardziej podobną do Ziemi pod względem długości doby. Jego dzień słoneczny, czyli tzw. sol, trwa 24 godziny i 39 minut. Różnica w stosunku do Ziemi jest niewielka, więc marsjańskie dni wydają się bardzo znajome.

Wenus to zupełnie inny przypadek. Jest planetą najwolniejszą w obrocie wokół własnej osi i jedyną z dużych planet, która obraca się zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Jeden obrót wokół osi zajmuje około 243 dni. Ponieważ planeta porusza się również po orbicie, dzień słoneczny jest krótszy i trwa około 116 dni. Oznacza to, że Słońce wschodzi na Wenus ponownie po około 116 ziemskich dniach.

Dlaczego Merkury ma tak długi dzień?

Merkury jest najbliżej Słońca i wykonuje pełny obrót wokół własnej osi w około 58 ziemskich dni. Jego dzień słoneczny jest jednak znacznie dłuższy i wynosi około 176 dni. Powodem jest szybki ruch planety po orbicie, który w pewnym sensie „dogania” jej obrót.

Dla dziecka to dobry przykład, jak dwa ruchy mogą się sumować lub odejmować. Warto go pokazać przy pomocy lampy i piłki, która jednocześnie się obraca i krąży wokół lampy.

Gazowe olbrzymy: Jowisz, Saturn i Neptun

Jowisz jest największą planetą Układu Słonecznego i obraca się najszybciej ze wszystkich. Jego dzień trwa zaledwie 9 godzin, 55 minut i 30 sekund. Ponieważ jest zbudowany z gazów, nie ma stałej powierzchni, a więc pomiar jego obrotu wymaga przybliżeń.

Saturn, szósta planeta od Słońca, również jest gazowym olbrzymem. Według przybliżonych pomiarów jego doba trwa około 10 godzin i 47 minut. Neptun, najdalsza planeta, ma dobę szacowaną na około 16 godzin i 6 minut. Wyniki dla tych planet mogą się nieco różnić w zależności od źródła, dlatego podawane wartości są przybliżone.

Przy okazji dobrym źródłem zabawy jest wierszyk o planetach, który pomaga zapamiętać kolejność planet i ich cechy.

Uran: planeta leżąca na boku

Uran, siódma planeta od Słońca, obraca się wokół własnej osi w około 17 godzin i 14 minut. Jego oś nachylenia jest jednak wyjątkowa: wynosi blisko 98 stopni, więc planeta praktycznie leży na boku. Przypomina to bączka przewróconego na bok, który toczy się po stole.

Skutki są spektakularne. Przez długie okresy jeden z biegunów jest zwrócony w stronę Słońca, a drugi pozostaje w ciemności. Okres obiegu Uranu wokół Słońca wynosi około 84 lat, więc wiele pokoleń zobaczy tylko jedną pełną zmianę takiego układu.

Porównanie doby na planetach Układu Słonecznego

Poniższa tabela zestawia przybliżone wartości dla wszystkich planet. Ułatwia porównanie i może posłużyć jako pomoc w lekcjach geografii kosmicznej.

Jak sprawdzić aktualne dane o dobie planet?

Wartości w książkach i artykułach mogą się różnić, bo pomiary bywają coraz dokładniejsze. Najpewniejszym źródłem są oficjalne strony agencji kosmicznych oraz publikacje instytucji naukowych zajmujących się astronomią. Warto korzystać z kilku źródeł naraz, zwłaszcza przy pracach domowych.

Jeśli dziecko pyta o dzień na innej planecie, dobrze zacząć od prostego pytania: czy chodzi o obrót wokół osi, czy o czas między wschodami Słońca. Taka rozmowa uczy myślenia naukowego i pokazuje, że w astronomii liczy się precyzja definicji.

Zobacz też, jak wygląda morze kosmiczne, czyli oceany na innych planetach, bo to kolejny temat, który dobrze łączy się z lekcją o dobie.

Ciekawostką dla dzieci może być też to, że na niektórych planetach dzień jest dłuższy niż rok. Na Wenus doba słoneczna jest krótsza niż cykl obiegu wokół Słońca, ale sam obrót wokół osi trwa dłużej niż jeden rok Wenus. Tego typu porównania najlepiej wyjaśniać na przykładzie kalendarza.