Historia pizzy: od neolitu do najpopularniejszego dania świata

Historia pizzy to opowieść o prostym cieście, które przez wieki zmieniało się w zależności od regionu i epoki, a dziś należy do najchętniej jedzonych dań na świecie. Nowoczesna pizza z pomidorem i serem narodziła się w Neapolu, ale jej dalekie korzenie sięgają placków z mąki i wody. Ten tekst wyjaśnia, skąd pochodzi pizza, dlaczego tak bardzo się rozprzestrzeniła i jakie ciekawostki warto znać.

Podobnie jak tekst i znaczenie włoskiego hymnu Mameli pokazuje tożsamość Włoch, pizza stała się symbolem kuchni tego kraju. Jej prawdziwa historia jest jednak bardziej złożona, niż się wydaje, i sięga czasów znacznie wcześniejszych niż Neapol.

Przeczytaj też: architektoniczne cuda świata dla dzieci

Przeczytaj też: historia wynalazku żarówki

W skrócie

  • Pierwowzorem pizzy były płaskie placki z mąki i wody, znane w wielu regionach świata na długo przed Neapolem.
  • Nowoczesna pizza z pomidorem ukształtowała się w Neapolu na początku XIX wieku, a najstarszy znany dokument z jej przepisem pochodzi z 1858 roku.
  • Sukces pizzy wynika z jej prostoty, dowolności w doborze składników i emigracji Włochów.
  • Dziś każdy kraj dostosowuje pizzę do lokalnych smaków, od ananasa po mięso kangura.

Skąd się wzięła pizza? Starożytne początki

Już w neolicie ludzie mieszali zboże z wodą i wypiekali proste placki. Nie były to jeszcze pizze w dzisiejszym rozumieniu. Najczęściej była to masa z mąki lub płatków zbożowych, która po podgrzaniu służyła jako podstawa do jedzenia gulaszu z mięsem i warzywami.

Taka podstawa pełniła funkcję talerza, sztućców, a czasem nawet serwetki. Nie była to wyłączność Włoch. Podobne przepisy znano w rejonie Morza Śródziemnego i w Azji, a ich potomkami są m.in. grecka pita, indyjski naan, etiopska injera czy arabski chleb z północnej Afryki.

Od placka do pizzy z pomidorem: historia z Neapolu

Pomidory przybyły do Europy z Ameryki, a ich upowszechnienie w kuchni włoskiej zajęło czas. Dopiero połączenie ciasta z pomidorem, serem i ziołami dało początek pizzy, jaką znamy dziś. Ten wariant ukształtował się w Neapolu i sięga początku XIX wieku.

Ciasto pizzy rozciągane na mące w tradycyjnej neapolitańskiej kuchni
Tradycyjne rozciąganie ciasta w neapolitańskiej kuchni

Pierwszym znanym dokumentem, w którym opisano przepis na „naszą” pizzę, jest traktat wydany w Neapolu w 1858 roku. Przepis trafił do druku podobnie jak prasa, której nazwy mają własną historię, o czym pisaliśmy w tekście o tym, dlaczego gazety nazywają się Gazzetta i Corriere. Od tej pory pizza zaczęła zdobywać popularność jako prosty, sycący posiłek dla mieszkańców miasta.

Dlaczego pizza podbiła cały świat?

Są dwa główne powody. Po pierwsze pizza jest prosta i smaczna, a każdy może dobrać składniki według własnego gustu. Po drugie przyczyniła się do tego emigracja Włochów, którzy zabierali przepisy za granicę i otwierali własne lokale.

Uczeni mówią nawet o „efekcie pizzy”, czyli zjawisku, w którym dane danie odnosi większy sukces za granicą niż w kraju pochodzenia. Aby lepiej zrozumieć tło przemian, które wpłynęły na emigrację, warto zajrzeć do tekstu o Dniu Republiki Włoskiej i jego historii.

Ciekawostki o pizzy, które zaskakują dzieci i dorosłych

Rekord z 154 rodzajami sera

Australijczyk trafił do Księgi Rekordów Guinnessa, układając na jednej pizzy 154 różne rodzaje sera. To dobry przykład tego, jak bardzo pizza pozwala na kreatywność.

Pizza z drukarki 3D dla astronautów

Astronauci w misjach kosmicznych nie mogą zamówić dostawy. Dlatego NASA finansowała badania nad drukarką 3D, która z proszku i wody miałaby drukować pizzę. Celem było urozmaicenie diety załogi.

Wpis UNESCO

W 2017 roku UNESCO uznało „Tradycyjną sztukę neapolitańskiego pizzaiuolo” za niematerialne dziedzictwo kulturowe ludzkości. Chodzi więc o umiejętności i rzemiosło, a nie o sam produkt.

Pizza ze złotem

Jedna z pizz zaprezentowanych na targach złotnictwa w Vicenzy miała ciasto fermentowane przez 144 godziny, kawior, burratę i 260 mg jadalnego złota. Jej cena wynosiła 2000 euro, więc była to raczej ekstrawagancja niż codzienny posiłek.

Pizza w różnych krajach: od pepperoni po mięso kangura

Pizza jest uniwersalna, ale jej składniki zmieniają się wraz z lokalną kuchnią. Najciekawsze przykłady pokazuje poniższe zestawienie.

Kraj lub region Popularny dodatek Ciekawostka
USA Pepperoni Nazwa dotyczy ostrego salami, a nie papryki
Szkocja Haggis Tradycyjna szkocka potrawa z podrobów
Szwecja Banany i curry Połączenie modne w lokalnej kuchni
Północna Europa Ananas Bardzo popularny wariant poza Włochami
Australia Mięso kangura Przykład lokalnego, nietypowego składnika
Wskazówka: Zamawiając pizzę za granicą, sprawdź menu. Lokalne warianty bywają zaskakujące, więc warto zacząć od pozycji, które wyglądają znajomo.

Kto je najwięcej pizzy i gdzie jest najwięcej pizzerii?

Według danych przytoczonych w materiale źródłowym Amerykanie zjadają średnio 13 kg pizzy na osobę rocznie, a Włosi „tylko” 7,6 kg. Ten wynik zaskakuje wielu osób, które kojarzą pizzę przede wszystkim z Włochami.

Najwięcej pizzerii, według tych samych danych, ma São Paulo w Brazylii (6500), następnie Nowy Jork (5000), a trzeci jest Neapol (1500). Liczby te mogą się zmieniać, dlatego warto sprawdzić aktualne źródła statystyczne.

Historia pizzy w klasie: pomysł na lekcję o ułamkach

Historia pizzy może być świetnym punktem wyjścia do zajęć, które łączą historię, geografię i matematykę. Podobnie jak w przypadku historii szachów i gier planszowych, opowieść o jedzeniu pomaga dzieciom zobaczyć, jak kultura przenika się z innymi krajami.

  1. Pokaż zdjęcia pizzy z różnych krajów i zapytaj uczniów, co je zaskakuje.
  2. Podziel okrągły placek z papieru na 2, 4 i 8 równych części, aby omówić ułamki.
  3. Porozmawiajcie o tym, jakie składniki pochodzą z różnych regionów świata.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy powstała pizza?

Proste placki z ciasta mącznego znano od starożytności, a nowoczesna pizza z pomidorem ukształtowała się w Neapolu na początku XIX wieku.

Jaki jest najstarszy znany przepis na pizzę?

Pierwszym dokumentem z przepisem na „naszą” pizzę jest traktat wydany w Neapolu w 1858 roku.

Dlaczego pizza jest tak popularna?

Jest prosta, smaczna i pozwala dowolnie dobierać składniki. Emigranci z Włoch rozprzestrzenili ją na cały świat.

Czy pizza jest na liście dziedzictwa UNESCO?

Nie sama pizza, lecz „Tradycyjna sztuka neapolitańskiego pizzaiuolo”, uznana w 2017 roku za niematerialne dziedzictwo kulturowe ludzkości.

Kto je najwięcej pizzy?

Według danych z materiału źródłowego Amerykanie zjadają średnio 13 kg rocznie na osobę, a Włosi 7,6 kg.