Historia pizzy to opowieść o prostym cieście, które przez wieki zmieniało się w zależności od regionu i epoki, a dziś należy do najchętniej jedzonych dań na świecie. Nowoczesna pizza z pomidorem i serem narodziła się w Neapolu, ale jej dalekie korzenie sięgają placków z mąki i wody. Ten tekst wyjaśnia, skąd pochodzi pizza, dlaczego tak bardzo się rozprzestrzeniła i jakie ciekawostki warto znać.
Podobnie jak tekst i znaczenie włoskiego hymnu Mameli pokazuje tożsamość Włoch, pizza stała się symbolem kuchni tego kraju. Jej prawdziwa historia jest jednak bardziej złożona, niż się wydaje, i sięga czasów znacznie wcześniejszych niż Neapol.
Przeczytaj też: architektoniczne cuda świata dla dzieci
Przeczytaj też: historia wynalazku żarówki
- Pierwowzorem pizzy były płaskie placki z mąki i wody, znane w wielu regionach świata na długo przed Neapolem.
- Nowoczesna pizza z pomidorem ukształtowała się w Neapolu na początku XIX wieku, a najstarszy znany dokument z jej przepisem pochodzi z 1858 roku.
- Sukces pizzy wynika z jej prostoty, dowolności w doborze składników i emigracji Włochów.
- Dziś każdy kraj dostosowuje pizzę do lokalnych smaków, od ananasa po mięso kangura.
Skąd się wzięła pizza? Starożytne początki
Już w neolicie ludzie mieszali zboże z wodą i wypiekali proste placki. Nie były to jeszcze pizze w dzisiejszym rozumieniu. Najczęściej była to masa z mąki lub płatków zbożowych, która po podgrzaniu służyła jako podstawa do jedzenia gulaszu z mięsem i warzywami.
Taka podstawa pełniła funkcję talerza, sztućców, a czasem nawet serwetki. Nie była to wyłączność Włoch. Podobne przepisy znano w rejonie Morza Śródziemnego i w Azji, a ich potomkami są m.in. grecka pita, indyjski naan, etiopska injera czy arabski chleb z północnej Afryki.
Od placka do pizzy z pomidorem: historia z Neapolu
Pomidory przybyły do Europy z Ameryki, a ich upowszechnienie w kuchni włoskiej zajęło czas. Dopiero połączenie ciasta z pomidorem, serem i ziołami dało początek pizzy, jaką znamy dziś. Ten wariant ukształtował się w Neapolu i sięga początku XIX wieku.

Pierwszym znanym dokumentem, w którym opisano przepis na „naszą” pizzę, jest traktat wydany w Neapolu w 1858 roku. Przepis trafił do druku podobnie jak prasa, której nazwy mają własną historię, o czym pisaliśmy w tekście o tym, dlaczego gazety nazywają się Gazzetta i Corriere. Od tej pory pizza zaczęła zdobywać popularność jako prosty, sycący posiłek dla mieszkańców miasta.
Dlaczego pizza podbiła cały świat?
Są dwa główne powody. Po pierwsze pizza jest prosta i smaczna, a każdy może dobrać składniki według własnego gustu. Po drugie przyczyniła się do tego emigracja Włochów, którzy zabierali przepisy za granicę i otwierali własne lokale.
Uczeni mówią nawet o „efekcie pizzy”, czyli zjawisku, w którym dane danie odnosi większy sukces za granicą niż w kraju pochodzenia. Aby lepiej zrozumieć tło przemian, które wpłynęły na emigrację, warto zajrzeć do tekstu o Dniu Republiki Włoskiej i jego historii.
Ciekawostki o pizzy, które zaskakują dzieci i dorosłych
Rekord z 154 rodzajami sera
Australijczyk trafił do Księgi Rekordów Guinnessa, układając na jednej pizzy 154 różne rodzaje sera. To dobry przykład tego, jak bardzo pizza pozwala na kreatywność.
Pizza z drukarki 3D dla astronautów
Astronauci w misjach kosmicznych nie mogą zamówić dostawy. Dlatego NASA finansowała badania nad drukarką 3D, która z proszku i wody miałaby drukować pizzę. Celem było urozmaicenie diety załogi.
Wpis UNESCO
W 2017 roku UNESCO uznało „Tradycyjną sztukę neapolitańskiego pizzaiuolo” za niematerialne dziedzictwo kulturowe ludzkości. Chodzi więc o umiejętności i rzemiosło, a nie o sam produkt.
Pizza ze złotem
Jedna z pizz zaprezentowanych na targach złotnictwa w Vicenzy miała ciasto fermentowane przez 144 godziny, kawior, burratę i 260 mg jadalnego złota. Jej cena wynosiła 2000 euro, więc była to raczej ekstrawagancja niż codzienny posiłek.
Pizza w różnych krajach: od pepperoni po mięso kangura
Pizza jest uniwersalna, ale jej składniki zmieniają się wraz z lokalną kuchnią. Najciekawsze przykłady pokazuje poniższe zestawienie.
| Kraj lub region | Popularny dodatek | Ciekawostka |
|---|---|---|
| USA | Pepperoni | Nazwa dotyczy ostrego salami, a nie papryki |
| Szkocja | Haggis | Tradycyjna szkocka potrawa z podrobów |
| Szwecja | Banany i curry | Połączenie modne w lokalnej kuchni |
| Północna Europa | Ananas | Bardzo popularny wariant poza Włochami |
| Australia | Mięso kangura | Przykład lokalnego, nietypowego składnika |
Kto je najwięcej pizzy i gdzie jest najwięcej pizzerii?
Według danych przytoczonych w materiale źródłowym Amerykanie zjadają średnio 13 kg pizzy na osobę rocznie, a Włosi „tylko” 7,6 kg. Ten wynik zaskakuje wielu osób, które kojarzą pizzę przede wszystkim z Włochami.
Najwięcej pizzerii, według tych samych danych, ma São Paulo w Brazylii (6500), następnie Nowy Jork (5000), a trzeci jest Neapol (1500). Liczby te mogą się zmieniać, dlatego warto sprawdzić aktualne źródła statystyczne.
Historia pizzy w klasie: pomysł na lekcję o ułamkach
Historia pizzy może być świetnym punktem wyjścia do zajęć, które łączą historię, geografię i matematykę. Podobnie jak w przypadku historii szachów i gier planszowych, opowieść o jedzeniu pomaga dzieciom zobaczyć, jak kultura przenika się z innymi krajami.
- Pokaż zdjęcia pizzy z różnych krajów i zapytaj uczniów, co je zaskakuje.
- Podziel okrągły placek z papieru na 2, 4 i 8 równych części, aby omówić ułamki.
- Porozmawiajcie o tym, jakie składniki pochodzą z różnych regionów świata.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy powstała pizza?
Proste placki z ciasta mącznego znano od starożytności, a nowoczesna pizza z pomidorem ukształtowała się w Neapolu na początku XIX wieku.
Jaki jest najstarszy znany przepis na pizzę?
Pierwszym dokumentem z przepisem na „naszą” pizzę jest traktat wydany w Neapolu w 1858 roku.
Dlaczego pizza jest tak popularna?
Jest prosta, smaczna i pozwala dowolnie dobierać składniki. Emigranci z Włoch rozprzestrzenili ją na cały świat.
Czy pizza jest na liście dziedzictwa UNESCO?
Nie sama pizza, lecz „Tradycyjna sztuka neapolitańskiego pizzaiuolo”, uznana w 2017 roku za niematerialne dziedzictwo kulturowe ludzkości.
Kto je najwięcej pizzy?
Według danych z materiału źródłowego Amerykanie zjadają średnio 13 kg rocznie na osobę, a Włosi 7,6 kg.