Czym jest manga? Historia, styl i anime wyjaśnione

Manga to japońskie komiksy, które od lat 80. i 90. zdobywają czytelników na całym świecie. Czym jest manga? To nie tylko rysunkowy styl, ale także sposób opowiadania historii, który wyrósł z dawnej japońskiej sztuki drzeworytu. Poniżej wyjaśniamy jej pochodzenie, cechy i różnicę między mangą a anime, a także podpowiadamy, jak zacząć ją czytać.

Czym jest manga i skąd wzięła się jej nazwa?

Manga to japońskie słowo oznaczające komiks, a w szerszym znaczeniu cały gatunek wydawniczy o określonych cechach. Na Zachodzie termin ten kojarzy się z opowieściami rysowanymi czarno-białą kreską, publikowanymi w grubych tomach. W Japonii słowo to obejmuje również proste rysunki satyryczne.

Przeczytaj też: kto wynalazł żarówkę elektryczną

Przeczytaj też: historia pizzy neapolitańskiej

Przeczytaj też: czym jest manga w skrócie

Manga bywa nazywana fenomenem kulturowym, bo jej wpływ wykracza daleko poza rynek książki. Zmieniła sposób myślenia o komiksie, animacji i projektowaniu postaci w wielu krajach. Podobnie jak w przypadku innych symboli z różnych kultur, warto poznać ich znaczenie, o czym piszemy w artykule Czym jest mandala? Znaczenie, historia i symbolika.

Korzenie mangi: ukiyo-e i sztuka „pływającego świata”

Aby zrozumieć, czym jest manga, trzeba cofnąć się do Japonii w czasach, gdy była krajem feudalnym i w dużej mierze odizolowanym od reszty świata. Wraz z powolną urbanizacją, czyli przenoszeniem się ludzi ze wsi do miast, powstały nowe grupy społeczne. Ich przedstawiciele chcieli mieć piękne przedmioty, które były dostępne także dla mniej zamożnych.

Odpowiedzią były drzeworyty ukiyo-e, czyli „obrazy pływającego świata”. Były to małe, masowo produkowane grafiki, które przedstawiały sceny z codziennego życia, motywy z japońskich legend oraz humorystyczne ilustracje. Druki zdobiły wachlarze, pocztówki i zaproszenia, a także tzw. surimono, czyli ozdobne kartki okolicznościowe.

Ciekawostką jest wpływ tej sztuki na Europę. Francuscy impresjoniści, w tym Claude Monet, byli zapalonymi kolekcjonerami japońskich grafik. Ich kompozycja, kolor i wybór tematów wpłynęły na malarstwo zachodnie, co pokazuje, jak daleko sięgały te prace.

Warto też przeczytać o tym, jak kolory wpływają na odbiór obrazu. Wyjaśniamy to w artykule Ciepłe i chłodne kolory: czym się różnią i jak je rozpoznać.

Hokusai i pierwsze użycie słowa manga

Najbardziej znanym twórcą ukiyo-e tamtych czasów był Katsushika Hokusai. W 1814 roku opublikował serię szkiców o różnorodnej tematyce, zatytułowaną Hokusai Manga. Termin ten oznaczał dosłownie „kpiący obraz” i odnosił się do humorystycznych rysunków.

Współczesne znaczenie słowa manga jest inne, ale łączy je pewna wspólna cecha. Chodzi o swobodną kreskę, wyrazistą mimikę i połączenie obrazu z krótkim tekstem. Te elementy stały się fundamentem stylu, który rozwinął się później.

Jak manga stała się gatunkiem komiksowym

Współczesna manga zaczęła się rozwijać w połowie XX wieku jako komiksy dla chłopców. Z czasem pojawiły się serie skierowane do innych grup wiekowych i czytelników o różnych zainteresowaniach. Dziś manga obejmuje przygodę, komedię, fantastykę, sport, a także opowieści o codziennym życiu.

Choć gatunki są bardzo zróżnicowane, większość tytułów łączy kilka charakterystycznych cech. Pozwalają one szybko rozpoznać mangę na półce księgarni.

Jak czytać mangę: od prawej do lewej

Najbardziej zaskakującą cechą mangi dla czytelników z Europy jest kierunek czytania. Japońskie komiksy zaczynają się z naszej perspektywy od „końca”, a kadry czyta się od prawej strony do lewej. Kolejność dotyczy także układu paneli na stronie.

1. Otwórz tom tak, jakbyś otwierał książkę od tyłu.
2. Zacznij od prawej strony i przeczytaj górny kadr po prawej.
3. Przechodź do kolejnych kadrów w lewo, a potem w dół strony.
4. Dymki z tekstem czytaj w tej samej kolejności co kadry.

Charakterystyczny styl graficzny i narracja

Styl mangi jest różnorodny, ale łatwo go rozpoznać po kilku cechach. Ilustracje często pokazują bardzo duże oczy, wyraziste fryzury i przesadną mimikę. Wiele tytułów kładzie też nacisk na wewnętrzne przeżycia bohaterów, które pokazuje w myślach lub w krótkich monologach.

Warto zauważyć, że elementy te nie są przypadkowe. Pomagają czytelnikowi szybko zrozumieć, co czuje bohater, nawet bez długich opisów.

Manga a anime: czym się różnią?

Manga to komiks, a anime to animacja. Wiele znanych serii najpierw ukazywało się jako manga, a dopiero potem powstawała ich adaptacja telewizyjna lub filmowa. W Europie część widzów poznała te historie właśnie dzięki anime, często wcześniej niż dzięki komiksom.

Do najbardziej znanych przykładów należą Dragon Ball, Naruto i One Piece. Każdy z tych tytułów ma własny styl, ale wszystkie pokazują, jak mocno manga wpłynęła na globalną popkulturę. Fantastyczne stworzenia z japońskich opowieści pojawiają się w obu formach, podobnie jak motywy smoków, o których piszemy w tekście Smoki naprawdę istnieją, oto czym są.

Czy manga jest odpowiednia dla dzieci?

Manga obejmuje bardzo różne tematy i grupy wiekowe. Niektóre tytuły są przeznaczone dla młodszych czytelników, inne zawierają dojrzałe motywy, przemoc lub treści niezalecane dla dzieci. Dobrze więc sprawdzić zalecenia wydawcy, oznaczenia wiekowe na okładce i opinie rodziców lub nauczycieli.

Jeśli chcesz pogłębić temat sztuki i tego, jak artyści podchodzą do idei i formy, zajrzyj do artykułu Czym jest sztuka konceptualna?

Na koniec warto pamiętać, że manga łączy dawną japońską sztukę z nowoczesnym opowiadaniem historii. Dzięki temu jest ciekawym punktem wyjścia zarówno dla miłośników komiksu, jak i dla osób, które chcą poznać historię Japonii.

Jeśli interesuje Cię, czym różni się manga od podobnych form i skąd biorą się nieporozumienia na jej temat, przeczytaj tekst Czym tak naprawdę jest manga?