Światowy Dzień Ochrony Środowiska 5 czerwca: historia i pomysły

5 czerwca obchodzimy Światowy Dzień Ochrony Środowiska, międzynarodowe wydarzenie ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1972 roku. Jego celem jest przypominanie, że zachowanie naturalnych ekosystemów to zadanie dla państw, instytucji i zwykłych ludzi. Poniżej wyjaśniamy, skąd wzięła się ta data, czym zajmuje się UNEP, jaki temat przewodni obowiązywał w 2021 roku i jak świętować dzień w domu oraz w szkole. Jeśli interesuje Cię także ochrona mórz, przeczytaj tekst o Światowym Dniu Oceanów.

Skąd wziął się Światowy Dzień Ochrony Środowiska?

Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych ustanowiło ten dzień w 1972 roku. Jego data upamiętnia Konferencję Sztokholmską w sprawie środowiska człowieka, czyli jedno z pierwszych dużych spotkań państw, na którym uznano, że zanieczyszczenie i niszczenie przyrody wymagają wspólnych działań.

Przeczytaj też: dzieje szachów w Europie

Przeczytaj też: powieści na Dzień Ojca 8–13 lat

Przeczytaj też: Światowy Dzień Ochrony Środowiska 5 czerwca

Od tamtej pory 5 czerwca przypomina, że ochrona środowiska nie jest sprawą wyłącznie naukowców i rządów. Dotyczy szkół, rodzin, lokalnych społeczności i każdego, kto korzysta z wody, powietrza czy żywności. Dzień ma więc charakter edukacyjny i zachęca do zmiany codziennych nawyków.

Czym jest UNEP i czym się zajmuje?

UNEP to skrót od Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska. Jest to organizacja międzynarodowa, której celem jest promowanie poważnej ochrony środowiska oraz zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych.

UNEP finansuje badania, inicjatywy na rzecz ochrony zwierząt i roślin oraz „zielone” projekty, które łączą produkcję z szacunkiem dla przyrody. Typowym przykładem jest ograniczanie zanieczyszczeń w fabrykach czy stosowanie materiałów nadających się do recyklingu.

Wiele działań tej organizacji dotyczy także atmosfery. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak chroni się warstwę ozonową, przeczytaj tekst Światowy Dzień Ochrony Warstwy Ozonowej: co to jest?

Temat przewodni 2021: przywracanie ekosystemów

Organizatorzy co roku wskazują główny temat oraz kraj, który staje się gospodarzem najważniejszych wydarzeń. W 2021 roku gospodarzem był Pakistan. Oprócz nieuniknionej walki z zanieczyszczeniem powietrza i zmianami klimatu ważnym tematem było przywracanie ekosystemów.

Tego dnia oficjalnie rozpoczęła się Dekada ONZ na rzecz odbudowy ekosystemów. Jej celem jest ożywienie miliardów hektarów zniszczonych obszarów leśnych i morskich. Pakistan jest w tym kontekście często przywoływany jako przykład: w 2014 roku zrealizował ambitny projekt ponownego zalesiania, nazwany „Tsunami miliardów drzew”, a niedawno uruchomił platformę Fundusz Odbudowy Ekosystemu, mającą wspierać ochronę bioróżnorodności i tworzenie zielonych miejsc pracy.

Dlaczego odbudowa ekosystemów jest ważna?

Zdrowy ekosystem, czyli las, łąka, mokradło czy rafa, oczyszcza wodę, chroni glebę i daje schronienie zwierzętom. Gdy zostanie zniszczony, jego odtworzenie zajmuje bardzo dużo czasu, dlatego ochrona bywa skuteczniejsza niż późniejsze naprawianie szkód.

Przyroda funkcjonuje w rytmie pór roku i zjawisk astronomicznych. Jeśli chcesz wyjaśnić dzieciom, jak działa ten cykl, pomocny będzie artykuł o najkrótszym dniu w roku i prawdzie o przesileniu.

Jak świętować Światowy Dzień Ochrony Środowiska w domu?

Nie trzeba wielkich nakładów, by ten dzień miał sens. Rodzina może zrobić kilka prostych kroków:

1. Wspólnie policzcie, ile jedzenia i plastiku trafia do kosza w ciągu tygodnia. Liczby pomogą zauważyć, co marnujecie najczęściej.
2. Wybierzcie jedną zmianę na kolejne siedem dni, np. wielorazowe torby na zakupy albo rezygnację z butelek jednorazowych.
3. Posortujcie domowe odpady zgodnie z lokalnymi zasadami segregacji. Szczegóły znajdziecie na stronie swojej gminy lub u firmy odbierającej odpady.
4. Zasadźcie roślinę doniczkową lub zioła na parapecie i obserwujcie, jak rosną. To dobry sposób, by zrozumieć, jak działa życie roślin.
5. Porozmawiajcie o tym, jak żyło się bez nowoczesnych udogodnień. Punktem wyjścia może być tekst o tym, jak wyglądało życie bez nowoczesnych wygód.

Pomysły na lekcje i zajęcia w szkole

Nauczyciele mogą połączyć ten dzień z przyrodą, plastyką i wychowaniem fizycznym. Poniższa tabela zawiera propozycje, które dobrze sprawdzają się u uczniów w wieku 8–13 lat. Każdą z nich można dostosować do poziomu klasy.

Lekcję o owadach zapylających można oprzeć na materiale o Światowym Dniu Pszczół, a temat oszczędzania zasobów rozwinąć dzięki łatwym pomysłom na recykling z Światowego Dnia Wody.

Obchody i inicjatywy online

Organizatorzy udostępniają mapę wydarzeń, z których wiele odbywa się online. Dzięki niej można wybrać aktywności dopasowane do wieku uczniów, dostępnego czasu i możliwości.

We Włoszech szczególną uwagę zwrócono na trzy inicjatywy instytutu ISRPA, czyli Wyższego Instytutu Ochrony i Badań Środowiska: multimedialny maraton JedenLudzieJednaPlaneta oraz dwa seminaria internetowe. Jedno dotyczyło roli turystyki i działań proekologicznych w ochronie planety, drugie technologii wspierających Ziemię.

Przed udziałem warto sprawdzić aktualny program na oficjalnej stronie organizatora, ponieważ terminy i formy wydarzeń zmieniają się z roku na rok.

Jak rozpoznać prawdziwie przyjazny środowisku produkt?

Hasła typu „ekologiczne” czy „przyjazne planecie” nie zawsze oznaczają realną korzyść. Zanim uznasz produkt za przyjazny przyrodzie, sprawdź, czy producent podaje konkretne informacje: skład materiału, sposób recyklingu lub rodzaj opakowania.

Ogólne obietnice bez uzasadnienia warto traktować z dystansem. Dobrym ćwiczeniem dla klasy jest porównanie dwóch reklam tego samego produktu i wypisanie faktów oraz sloganów.

Ochrona środowiska nie zaczyna się od jednego wielkiego gestu. Zaczyna się od małych wyborów powtarzanych każdego dnia, a 5 czerwca jest dobrą okazją, by je zaplanować.