Stolice Włoch: które i ile razy były stolicą kraju?

Stolice Włoch zmieniały się kilka razy, zanim Rzym stał się centrum państwa na stałe. Od zjednoczenia kraju w 1861 roku funkcję tę pełniły kolejno Turyn, Florencja i Rzym, a podczas II wojny światowej także Brindisi i Salerno. Poniżej wyjaśniamy, dlaczego tak się działo i w jakiej kolejności miasta przejmowały władzę.

Dlaczego Rzym wydaje się naturalną stolicą Włoch?

Większość z nas kojarzy Rzym jako oczywiste centrum kraju. Miasto było sercem Cesarstwa Rzymskiego, a później siedzibą państwa kościelnego, które przez stulecia kształtowało życie religijne i polityczne na półwyspie. Wieczne Miasto przez długi czas znajdowało się w centrum wydarzeń.

Przeczytaj też: popularne idiomy angielskie z tłumaczeniem

Przeczytaj też: ciekawostki o kolorach dla dzieci

Jako stolica jednego, zjednoczonego państwa włoskiego Rzym pojawił się jednak dopiero w drugiej połowie XIX wieku. Wcześniej półwysep dzielił się na wiele państw i terytoriów zależnych od innych mocarstw, dlatego wybór stolicy był poważnym problemem politycznym. Tło tych przemian dobrze oddaje tekst o historii Europy po Napoleonie i Wiośnie Ludów.

Turyn – pierwsza stolica zjednoczonych Włoch

Pierwszą stolicą Włoch był Turyn. Kiedy w 1861 roku ogłoszono zjednoczenie kraju, Rzym nie należał jeszcze do nowego państwa, więc nie mógł pełnić tej roli. Turyn był już stolicą Królestwa Sardynii, a jego władca, Wiktor Emanuel II, stanął na czele nowego państwa. Dlatego to miasto uznano za tymczasowe centrum administracyjne.

Nowe państwo obejmowało Lombardię, część Włoch Środkowych oraz południe, dawniej należące do Królestwa Obojga Sycylii. Weneckie terytorium pozostawało w rękach Austriaków, a państwo papieskie, którego władca Pius IX nie chciał oddać Rzymu, nadal kontrolowało centrum półwyspu. Turyn był więc rozwiązaniem przejściowym, a nie ostatecznym wyborem.

Florencja – stolica w cieniu układu z Francją

Turyn nie mógł jednak na długo utrzymać roli stolicy całych Włoch. Cesarz Francji Napoleon III wspierał papieża i nie chciał, by Królestwo Włoch zdobyło Rzym. Aby zapewnić sobie spokój, 15 września 1864 roku Włochy zawarły z Francją umowę, znaną jako konwencja wrześniowa. Jej warunki sprawiły, że stolicę przeniesiono z Turynu do Florencji.

Jak Florencja przygotowała się do nowej roli?

Florencja była stosunkowo niewielkim miastem jak na stolicę młodego państwa, dlatego szybko rozpoczęto duże prace budowlane. Większość starych murów z XIV wieku zburzono, by zrobić miejsce dla szerokich alei i budynków administracyjnych. Renesansowe pałace zamieniono w siedziby ministerstw i urzędów państwowych. Ta zmiana pokazuje, jak mocno rola stolicy przekształca wygląd miasta.

Rzym – trzecia stolica od 1871 roku

Florencja była stolicą tylko przez krótki czas. Włochy wciąż dążyły do zdobycia Rzymu, mimo wcześniejszych zobowiązań wobec Napoleona III. W 1870 roku wojska włoskie weszły do miasta przez wyłom w murach przy Porta Pia i Rzym znalazł się w granicach państwa.

Od 1871 roku Rzym był trzecią stolicą Włoch i pozostał nią na kolejne dziesięciolecia. Pełnił tę funkcję zarówno w okresie monarchii, która zakończyła się w 1946 roku, jak i po proklamowaniu republiki. Historię polityczną kraju warto zestawić z biografiami osób związanych z jego instytucjami, na przykład z życiorysem Paolo Borsellino i włoskiego wymiaru sprawiedliwości.

Brindisi i Salerno – stolice w czasie II wojny światowej

Rzym przerwał swoją pozycję tylko podczas II wojny światowej. Po zawieszeniu broni z 8 września 1943 roku północno-środkowe Włochy znajdowały się pod kontrolą nazistów i faszystów, a południe zostało już wyzwolone przez wojska alianckie. Król Wiktor Emanuel III wraz z rządem uciekł do Brindisi w Apulii, które pełniło funkcję stolicy do lutego 1944 roku.

Następnie tytuł przeszedł na Salerno, choć tylko na krótko. Rzym odzyskał swoją pozycję, gdy wojska amerykańskie weszły do miasta między 4 a 5 czerwca 1944 roku. Ten epizod pokazuje, że o miejscu władzy decydowała często sytuacja wojenna, a nie wyłącznie tradycja.

Ile stolic miały Włochy? Zestawienie

Odpowiedź zależy od tego, czy liczymy wszystkie zmiany, czy tylko wyraźnie wyodrębnione okresy. Najczęściej wymienia się pięć miast, które zestawiono w poniższej tabeli.

Miasto	Okres pełnienia funkcji	Kontekst
Turyn	od 1861 roku	Pierwsza stolica zjednoczonych Włoch, tymczasowe centrum administracyjne
Florencja	po 1864 roku do 1871 roku	Skutek konwencji wrześniowej zawartej z Francją
Rzym	od 1871 roku	Zdobycie miasta w 1870 roku, stolica do dziś
Brindisi	1943 rok – luty 1944 roku	Rząd królewski w czasie II wojny światowej
Salerno	luty 1944 roku – czerwiec 1944 roku	Krótki okres przed powrotem do Rzymu

Dlaczego zmiany stolicy są ważne dla zrozumienia historii?

Przenoszenie stolicy pokazuje, jak młode państwo szukało równowagi między tradycją, polityką i siłą militarną. Turyn wiązał się z królestwem sardyńskim, Florencja była kompromisem z Francją, a Rzym stał się symbolem zjednoczenia i ostatecznym celem włoskiej polityki.

Jeśli interesuje Cię, jak historia zapisuje się w przedmiotach i miejscach, zajrzyj do tekstu o polskich pamiątkach i tym, jak historia ożywa w codziennym życiu. Młodszym czytelnikom może się przydać także opowieść o archeologicznej farsie z Cardiff, która pokazuje, dlaczego warto sprawdzać źródła.