O czym przypomina ci to słowo Oświetlenie? Z pewnością czasownik „oświecić”. A jakim światłem, jeśli nie światłem? I ja światła, czym one są, jeśli nie światłami? W komiksie, gdy bohater ma pomysł, chmura nad jego głową zawiera rysunek żarówki: tak, bo miał pomysł, coś zrozumiał, znalazł rozwiązanie problemu. A lampę zapalono myślą, rozumem, intelektem. Oto połączenie światła i rozumu.
trzy wieki temu, w Europie rozprzestrzenił się ruch filozoficzny, społeczny i polityczny, który uczynił posługiwanie się rozumem swoim znakiem rozpoznawczym. Nazywało się Oświeceniem, ale jest również znane jako „Wiek Oświecenia”. W rzeczywistości trwała niespełna sto lat, a jej koniec zbiegł się z rewolucją francuską (1789 r.). Ale mimo to na zawsze zmieniło nasze podejście do świata.
Z daleka od ciemności ignorancji i przesądów
Na przestrzeni dziejów ludzie często poruszali się kierując się ignorancją, sugestią i strachem, które są podstawą wszelkich przesądów, bez polegania na danych racjonalnych, naukowych lub empirycznych (tj. pochodzących z doświadczenia). Niektórzy filozofowie rozumieli, że nadszedł czas, aby „oświetlić” ścieżkę ludu. Lubić? Przez użycie rozumuintelekt, nauka.
Na początku XVIII wieku we Francji dzięki myślicielom takim jak Monteskiusz, Wolter, Rousseau, Diderot i inni, szerzyło się oświecenie. U podstaw leżało myślenie angielskich filozofów Locke’a (zwłaszcza) i Hume’a, którzy twierdzili, że człowiek powinien poruszać się kierując się wolną myślą, rozumem empirycznym i wiedzą naukową, podejściem otwierającym drzwi do wszelkiego rodzaju wiedzy. Wyraźne więc zerwanie z przeszłością, której celem było stworzenie kultury otwartej na wszystkich i równości społecznej.
Kredyty: Shutterstock
LOCKE, PRAWDZIWY ZAŁOŻYCIEL OŚWIECENIA
Przytaczamy angielskich filozofów jako podstawę i inspirację dla francuskiego Oświecenia. Wśród nich należy słusznie uznać prawdziwego założyciela Oświecenia. Jest o John Locke (1632-1704). Stworzył empiryzm, czyli teorię filozoficzną, według której wiedza zależy wyłącznie od doświadczenia. W rzeczywistości przekonywał, że kiedy trzeba coś wiedzieć, najlepiej zacząć od praktyki, od doświadczenia, dzięki któremu można zrozumieć rzeczywistość.
W swojej książce pt Esej o ludzkim intelekcieW 1690 roku Locke pisał: „Skąd intelekt otrzymał wszystkie te materiały rozumu i wiedzy? Odpowiadam jednym słowem: z doświadczenia. To jest podstawa całej naszej wiedzy, stąd biorą swój początek”.
To właśnie z tego tekstu i tych słów francuscy filozofowie zainspirowali się do ożywienia Oświecenia.
ENCYKLOPEDIA DIDEROTA I D’ALEMBERT
Denis Diderot ORAZ Jean D’Alembertdwie z największych postaci francuskiego Oświecenia, były twórcami symbolicznego dzieła tego ruchu:Encyklopedia lub Słownik nauki, sztuki i rzemiosła. Prawdziwa encyklopedia, złożona z 17 tomów, opublikowana w latach 1751-1772, która dotknęła wszelkiej wiedzy i wiedzy. Diderot zajmował się częścią humanistyczną, D’Alembert zaś naukową.
Kredyty: Shutterstock
A KOBIETY W OŚWIECENIACH PODNOSZĄ GŁOWĘ
Po raz pierwszy w historii kobiety – zawsze zmuszane przez mężczyzn do milczenia i na tyły – w okresie Oświecenia mogły odegrać ważną rolę intelektualną, przybliżając swój stan do wiedzy wszystkich i wywołując dyskusję – co stanowi pierwszy krok na ścieżce emancypacji i wolności – w której krytykowano nierówności między płciami i wizerunek kobiety jako „istoty gorszej”.
Centralne w tym okresie były salony literackie: panie szlacheckie lub arystokratki organizowały spotkania z intelektualistami we własnych domach, zapraszając także kobiety z niższych klas społecznych, aby dały im możliwość kulturalnego rozwoju. Rozmawiali tam o sztuce i nauce. Prawo równość intelektualna kobiet w stosunku do mężczyzn to głównie Wolter i Diderot, oprócz pisarki i filozofa Mary Wollstonecraft i dramaturg Olimpiada Gouges, który napisał „Deklarację Praw Kobiet i Obywateli”. Niestety, kobieta we Francji w tamtych latach nie była uważana za „obywatelkę”, a de Gouges został zgilotynowany.
Ale droga emancypacji kobiet już się zaczęła.
OŚWIETLENIE WE WŁOSZECH, NIEMCZECH I STANACH ZJEDNOCZONYCH
Oświecenie szybko rozprzestrzeniło się w Europie i Stanach Zjednoczonych. We Włoszech największymi propagatorami tej myśli byli: Pietro Verri ORAZ Cesare Beccariaautor słynnego Zbrodni i kar; w Niemczech był to Kant i Lessing, aw Stanach Zjednoczonych Benjamin Franklin i Thomas Jefferson. Ponieważ Oświecenie również chciało, aby człowiek uwolnił się od uwarunkowań religijnych, wielu jego propagatorów było prześladowanych przez Kościół i jego rządy.
Źródła:
- A. De Bernardiego i S. Guarracino, wiedza historyczna vol.II, red. Bruno Mondadori
- E. Tortarolo, Oświecenie. Przyczyny i wątpliwości nowoczesnościRedakcja Carocci
- V. Ferrona, Świat Oświecenia. Historia rewolucji kulturalnejEinaudi