Wszyscy doskonale wiemy, że a muzeum to zbiór artefaktów i obiektów sztuki, nauki, technologii lub wszelkiego rodzaju ciekawostek. A że zwiedzanie muzeum oznacza poznanie wielu rzeczy o odległych cywilizacjach i naszej przeszłości. Ale nie wszyscy dokładnie wiedzą, kim są, kto je wymyślił i kiedy się urodzili. A biorąc pod uwagę, że 18 maja jest Międzynarodowym Dniem Muzeów i że te – po dwóch latach pandemii – znów będą otwarte dla wszystkich, to najwyższy czas, żeby o tym trochę porozmawiać…
W etymologii znaczenie „Muzeum”: święte miejsce dla Muz
Słowo muzeum oznacza, z greckiego, „Święte Miejsce dla Muz”. Muzy były córkami Zeusa, króla greckiego Olimpu i były obrońcami sztuki i nauki. Nie tylko. Muzy były córkami Mnemosyne, bogini pamięci. Słowo to w swoim pochodzeniu oznacza więc święte miejsce sztuki, nauki i pamięci. I to są wszystkie główne znaczenia, jakie ma muzeum, jakie znamy dzisiaj. Swoją drogą, kto wynalazł muzea? Kiedy oni się urodzili? Czym oni byli i czym są teraz?
Od Muzeum Ennigaldi do Muzeum Alessandrii
Zgodnie z tradycją było to Enigaldi, córka babilońskiego króla Nabonidesa, który stworzył pierwsze muzeum w 530 rpne Nazywano je „Muzeum Ennigaldi-Nanna”, zlokalizowane w stanie Ur (dzisiejszy Irak). Zawierała po trochu wszystkiego: fragmenty budynków, posągi, tablice, nawet sprzed 20 000 lat, a wszystko to znalezione na tym terenie. Każde znalezisko było oznaczone glinianymi tabliczkami i zostało odkryte przez samego króla Nabonidesa, konserwatora zabytków i uważanego za pierwszego prawdziwego archeologa w historii. W ten sposób Nabonides chciał zebrać wszelkie ślady historii tego terytorium, a następnie zbadać je i poznać ich cywilizację.
Ale pierwsze królewskie muzeum w historii uważane jest za Muzeum Aleksandryjskie w Egipcie, poszukiwany przez króla Ptolemeusza I, który mieścił w swoim wnętrzu, oprócz znalezisk i starożytnych dzieł sztuki i ogólniej pomysłowości, także społeczność naukową i literacką oraz obserwatorium. Ale nie był otwarty dla wszystkich, ale raczej wyselekcjonowana grupa uczonych, szlachty i ważnych ludzi. W rzeczywistości starożytne muzea były głównie miejscami, w których kłócili się i ścierali intelektualiści. Tak więc, ludzie, nie spieszmy się: muzeum w Ur i muzeum w Aleksandrii to w rzeczywistości odosobnione przypadki, w których „zwykli” ludzie nie mogli postawić stopy. Aby mieć miejsca otwarte dla publiczności, w których będziemy mogli zobaczyć cuda sztuki i nauki, będziemy musieli czekać wieki.
W Rzymie i przez wiele stuleci „muzea” były zbiorami prywatnymi
Tak, bo w starożytności, a zwłaszcza w Rzymie, muzea zbiegały się z tym, co nazwalibyśmy dzisiaj „Kolekcje prywatne”. które były widoczne tylko dla przyjaciół ich właścicieli, być może na bankietach. W rzeczywistości to w starożytnym Rzymie narodziła się kolekcja artefaktów, czy to historycznych, ciekawych, artystycznych czy naukowych, ograniczonych właśnie do prywatnych domów. Kolekcje, które dawały tym, którzy je posiadali, prestiż i władzę, znaczenie nawet w oczach możnych. W niektórych przypadkach były regularnie studiowane.
W średniowieczu prywatne kolekcje dzieł sztuki i nauki były prerogatywą wielkich panów i Kościoła. Dlatego zabronione dla ludzi.
W XV wieku humaniści – zwłaszcza Włosi – nazywali miejsce, w którym książęta i panowie przechowywali swoje kolekcje znalezisk archeologicznych i przedmiotów artystycznych, egzotycznych zwierząt, kamieni szlachetnych i wielu innych, „muzeum”. Posiadaczom tych zbiorów gwarantowany był prestiż i sława społeczna. Ale było kilku intelektualistów, którzy… zastanawiali się, czy dobrze jest nie udostępniać ich wszystkim. Od dawna nie słyszano pytań, bo na zobaczenie muzeum, jakie znamy dzisiaj, będziemy musieli poczekać do XVIII wieku.
Pierwsze kroki do nowoczesnego muzeum
W XVIII wieku i wraz z nadejściem Oświecenia, najpierw we Francji i Anglii, a później w pozostałej części Europy, uświadomiono sobie znaczenie tych prywatnych kolekcji dla postępu wiedzy i technologii. A oto jest rok 1737 Anna Maria Ludovica de’ Medici przekazał Florentyńczykom kolekcję sztuki, która będzie stanowić oryginalny rdzeń Galeria Uffizi, który zostanie otwarty dla publiczności zaledwie kilka lat później. I tak został otwarty, choć początkowo tylko dla wybranych szlachciców i uczonych, Pierwsza „publiczna” kolekcja British Museum. Był rok 1753.
Tak więc, z woli papieży Klemensa IV, Piusa VI i Piusa VII, hi Muzea Kapitolińskie i Muzeum Pio Clementino. To pierwsze „szkice” znanego nam współczesnego muzeum, które ma swoje korzenie we Francji.
Luwr, pierwsze nowoczesne muzeum wzbogacone kradzieżami Napoleona
Były to lata Rewolucji Francuskiej, a rewolucjoniści twierdzili, że wszyscy mężczyźni, bez względu na klasę, mają prawo oglądać arcydzieła sztuki tworzone przez wieki. Tutaj zbiory sztuki króla, szlachty i Kościoła zostały ogłoszone własnością państwa i narodu francuskiego i zostały udostępnione wszystkim w celu edukacji ludu. Z tego egalitarnego impetu Narodziło się Luwrotwarte w Paryżu w 1793 r. I jest to pierwsze nowoczesne muzeum publiczne, jakie znamy dzisiaj.
Muzeum, które zyskało na znaczeniu głównie dzięki arcydziełom, które Napoleon ukradł z Włoch – a tylko nieliczne wróciły kilka lat temu – i które podarował samemu muzeum w 1798 roku. Oprócz kradzieży dzieł włoskich, Napoleon postanowił zamknąć wiele klasztorów, porwanie części zawartych w nich dzieł we Francji oraz pozostałych w założonych w tamtych latach muzeach publicznych, takich jak m.in. Galeria zdjęć Breryten Galeria sztuki w Bolonii i Galeria Akademii Weneckiej.
Współcześni architekci i muzea
Przez następne dwa stulecia aż do dzisiaj architekci poświęcili się projektowaniu architektury, w której znajdowały się muzea. Kraje takie jak Niemcy i Stany Zjednoczone poszły za przykładem Francji i Anglii w budowaniu muzea publiczne czyniąc go symbolem potęgi i tożsamości narodu. Jednak wraz z nadejściem II wojny światowej wiele miast zostało zdewastowanych, a wraz z nimi ich muzea, jak to miało miejsce w Dreźnie.
W ten sposób muzeum stało się ośrodkiem ochrony pamięci historycznej i kulturowej narodu. Po wojnie wielcy architekci odbudowali muzea. Tak jest w przypadku Frank Lloyd Wrightt który stworzył Muzeum Guggenheima w kształcie spirali w Nowym Jorku; w latach 70. Renzo Piano ORAZ Richard Rogers zbudował Narodowe Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Paryżu, Centrum Pompidou, a Frank O. Gehry zaprojektował Muzeum Guggenheima w Bilbao. Inne muzea zostały pozyskane z wcześniej istniejących budynków: na przykład Muzeum Orsay de Paris został przebudowany ze starego dworca kolejowego.
Czym jest dziś muzeum?
Czym jest dziś muzeum? Jest to budynek, w którym eksponowane jest wszystko, co charakteryzuje materialne życie cywilizacji: sztuka, rzemiosło, instrumenty naukowe, narzędzia, przedmioty codziennego użytku i wiele innych. Muzeum konserwuje, bada i restauruje je, jeśli ulegną uszkodzeniu. Różnica między muzeum a wystawą polega na tym, że ta pierwsza jest stała, a druga tymczasowa.
Jednym z głównych celów muzeum jest zaangażowanie publiczności poprzez komunikację, czyli: montaż (sposób ekspozycji obiektów), napisy i panele informacyjne, działania multimedialne, oprowadzanie i usługi edukacyjne, zajęcia teoretyczne i praktyczne, pogłębianie tematów związanych z kolekcjami. Wewnątrz muzeów znajdują się również księgarnie, kawiarnie i restauracje. Dyscypliny poświęcone badaniu muzeum i jego kolekcji to: muzealnictwo i muzeografia. Muzealnictwo zajmuje się historią muzeum i jego ewolucją. Muzeografia zajmuje się strukturą, zagospodarowaniem przestrzeni i organizacją zbiorów.
POCHODZENIE:
- MV Marini Clarelli, co to jest muzeum?Wydawnictwo Carocci, 2021
- J. Cuisenier i J. Vibaek (red.), muzeum i kulturaWydawca Sellerio, 2002
- MT Florio, Muzeum w historii. Od „studiolo” do kolekcji publicznejWydawnictwo Pearson, 2018