Jak inteligentne są komputery i roboty? Co dziś potrafi AI

Jak inteligentne są komputery i roboty? Według większości specjalistów nie myślą one tak jak człowiek, ale potrafią uczyć się na podstawie ogromnej liczby przykładów i wykonywać wyspecjalizowane zadania bardzo dobrze. Ta zdolność to sztuczna inteligencja (AI), która działa już w telefonach, wyszukiwarkach i sprzętach domowych.

Co naprawdę potrafi sztuczna inteligencja?

Filmy i książki science fiction od dekad pokazują roboty nie do odróżnienia od ludzi, które podają lunch i zajmują miejsce najlepszego przyjaciela. Rzeczywistość wygląda inaczej. Roboty rzadko przypominają człowieka, a ich „mózg” ukrywa się w smartfonach i sprzętach AGD.

Przeczytaj też: sztuczna inteligencja w codziennym życiu

Badania nad inteligentnymi maszynami mają dłuższą historię, niż się wydaje. Pierwsze prace o sieciach neuronowych i myśleniu maszyn powstawały w latach 40. i 50. XX wieku, m.in. dzięki Warrenowi McCullochowi i Alanowi Turingowi. Od tamtej pory tempo zmian jest ogromne, a dzisiejsze komputery mają niewiele wspólnego z tymi pierwszymi konstrukcjami.

Jak komputery i roboty się uczą?

Komputery uczą się na przykładach, a nie na gotowych instrukcjach dla każdej możliwej sytuacji. Sieci neuronowe, inspirowane budową ludzkiego mózgu, analizują duże ilości danych naraz i wyciągają z nich wzorce. Jeśli system obejrzy miliony zdjęć kotów, nauczy się rozpoznawać kota na zdjęciu, którego nigdy wcześniej nie widział.

Naukowczyni Francesca Rossi, specjalistka od sztucznej inteligencji, zwraca uwagę na szybkość tego procesu. Według jej porównania oprogramowanie na superkomputerach uczy się wykładniczo: zaczyna od jednego kroku na minutę, potem robi dwa, cztery, szesnaście i tak dalej. Dzięki temu postęp wygląda raz wolno, a raz nagle bardzo szybko.

Sztuczna inteligencja w codziennym życiu

Sztuczna inteligencja stoi za wieloma usługami, z których korzystasz codziennie. Serwisy wideo proponują filmy na podstawie tego, co oglądasz. Gry dostosowują trudność, a asystenci głosowi rozumieją polecenia wypowiadane zwykłym językiem.

Najmniej oczywiste są zastosowania, o których nie myślimy. Kiedy telefon znajduje piosenkę po krótkim fragmencie melodii, system porównuje dźwięk z milionami podobnych nagrań. Jeśli chcesz zobaczyć, jak technologia zmieniła kontakt między ludźmi, przeczytaj o nowoczesnych technologiach ułatwiających komunikację.

Skala jest ogromna. Według danych przywoływanych w materiale źródłowym na Instagramie co dzień publikowanych jest około 95 milionów nowych zdjęć i filmów. Nikt nie przejrzy ich ręcznie, dlatego algorytmy sortują, oznaczają i porządkują treści.

Kiedy AI pokonuje człowieka: przykład szachów

Deep Blue, superkomputer firmy IBM, w 1996 roku pokonał w szachach ówczesnego mistrza świata Garry’ego Kasparowa. Maszyna analizowała w ciągu sekundy około 200 milionów możliwych ruchów. To pokazuje siłę obliczeń w jednym, dobrze określonym zadaniu.

Warto jednak pamiętać, że komputer nie „rozumiał” szachów tak jak mistrz. Był wyjątkowo skuteczny w grze, którą dało się precyzyjnie opisać zasadami, ale nie oznaczało to ogólnej inteligencji.

Inteligentny dom i Internet rzeczy

Tablety, smartfony i asystenci głosowi są połączone z internetem, więc można nimi zdalnie sterować innymi urządzeniami. Możesz włączyć ogrzewanie przed powrotem do domu, sprawdzić na telefonie, kto zadzwonił do wideodomofonu, albo zatrzymać telewizor, gdy ktoś zapomni. Tak działa tzw. Internet rzeczy.

Kolejny krok to urządzenia, które same podejmują proste decyzje. Przykładem może być lodówka zamawiająca produkty, gdy zauważy brak, albo pralka dobierająca program do rodzaju tkaniny. Takie funkcje już się pojawiają, ale ich działanie zależy od producenta i ustawień.

Czy roboty zastąpią ludzi w pracy?

Badacze podkreślają, że sztuczną inteligencję lepiej traktować jak współpracownika w ważnych sprawach niż jak przeciwnika w grze. Marcello Ienca z Uniwersytetu w Zurychu zauważa, że potencjał jest bardzo duży, zwłaszcza gdy technologia jest zbudowana pod konkretne zadanie.

Przykłady? Roboty do czyszczenia niebezpiecznych terenów albo autonomiczne samochody, które mogą ograniczyć liczbę wypadków spowodowanych błędami kierowcy. Robotyka wkracza też do kuchni, o czym pisaliśmy w tekście o robotach w kuchni: czy mogą robić pizzę.

Roboty, które poruszają się w trudnym terenie

Inżynierowie testują również, jak maszyny radzą sobie z nietypowymi powierzchniami i materiałami. Ciekawy przegląd tych pomysłów znajdziesz w tekście o tym, jak będą się poruszać roboty przyszłości.

Ienca podsumowuje to krótko: „Ludzie oprócz racjonalności mają instynkty i emocje, których robot nigdy nie odczuje”. Dla nauczycieli matematyki to dobra wiadomość, a dla uczniów przypomnienie, że ocena sytuacji i empatia nadal należą do nas.

Jak ocenić, czy urządzenie jest naprawdę inteligentne?

Producenci często używają skrótu „AI” bardzo szeroko. Kilka prostych pytań pomaga odróżnić realne funkcje od chwytliwego hasła na pudełku.

1. Sprawdź, czy urządzenie uczy się z Twoich zachowań, czy tylko wykonuje zapisane reguły.
2. Zapytaj, czy kluczowa funkcja działa bez połączenia z internetem.
3. Przeczytaj, jakie dane zbiera i czy możesz je usunąć.
4. Zwróć uwagę, czy producent regularnie aktualizuje oprogramowanie.

Co to oznacza dla rodziców i nauczycieli?

Dzieci w wieku 8–13 lat powinny rozumieć, że sztuczna inteligencja nie jest ani magiczna, ani nieomylna. Skoro uczy się na przykładach, może też powielać błędy zawarte w danych. Dlatego warto uczyć, że odpowiedź z wyszukiwarki lub asystenta trzeba sprawdzić.

Nauczyciele mogą wykorzystać ten temat na lekcji. Dobrym ćwiczeniem jest zestawienie tego, czego uczy się człowiek, z tym, czego uczy się maszyna, i pytanie, co czyni nas wyjątkowymi.